Dragon z 8 Regimentu
stacjonującego w Oleśnicy od 1860 r.
stacjonującego w Oleśnicy od 1860 r.
Strzelec z 6 batalionu
stacjonującego w Oleśnicy od 1873 r.
stacjonującego w Oleśnicy od 1873 r.
|
|
Wojsko w Oleśnicy |
|
Dragon z 8 Regimentu stacjonującego w Oleśnicy od 1860 r. |
Strzelec z 6 batalionu stacjonującego w Oleśnicy od 1873 r. |
Brak jest informacji o jednostkach wojskowych, które mogły stacjonować w Oleśnicy przed zajęciem jej przez wojska pruskie. Prawdopodobnie okresowo były kierowane do miasta wojska cesarskie w trakcie licznych wojen. Dłużej stacjonowała jednostka kawalerii austriackiej. Jednak władze miejskie przyjmowały wojsko niechętnie, gdyż musiały im zapewnić utrzymanie (szerzej, o kłopotach z tymi wojskami pisano w Kronice miasta Namysłowa).
Dopiero państwo pruskie zapewniło częściowe utrzymanie wojsk z podatków. Wprowadzono bowiem w miastach podatek tzw. serwisowy. Z niego opłacano zakwaterowanie i utrzymanie wojska (na Dolnym Śląsku armia liczyła 35 tys. żołnierzy). Początkowo z powodu braku koszar wszyscy żołnierze byli zakwaterowani w salach miejskich, gospodach i mieszkaniach prywatnych. Było to źle przyjęte przez niektórych mieszkańców. Natomiast wielu było zadowolonych, gdyż uzyskiwało dodatkowy dochód za wynajmowanie kwater i stajni dla koni. Niektóre grupy rzemieslników (siodlarze, krawcy, szewcy itp.) miały stały dochód. Także zadowoleni byli karczmarze, u których żołnierze się żywili i bawili. Po 1740 r. wprowadzano zasadę, że przy budowie domu należy przewidzieć "izbę huzarską",czyli kwaterę dla huzara oraz stajnię dla konia (izby "grenadierskie" - najczęściej znajdowały się na poddaszu).
Regimenty zostały przeniesione do miast, Każdy regiment otrzymywał okręg terytorialny, w którym prowadził zapisy rekruta. Od 1721 r. chłopi mieli obowiązek służby wojskowej. Państwo, by ułatwić pracę systemowi, zostało podzielone na kantony w latach 1733-1735. Każdy obejmował 5000 gospodarstw. Tak więc poborowi z Oleśnicy i okolic, mogli służyć w jednostkach stacjonujących w mieście. Była to jedynie teoria, bowiem jednostki ciągle brały udział w walkach i były stale przerzucane do innych miejsc postoju. Każdego roku ustalano ilość mieszczan i chłopów z powiatu oleśnickiego do przymusowej służby wojskowej, którą wprowadzono w sierpniu 1743 r. Szlachta również została zmilitaryzowana. Synowie szlacheccy mieli obowiązek służby jako junkrzy lub chorążowie.
Dopiero wybudowanie koszar w miastach (głównie z pieniędzy miejskich!) sprawiło, że wojsko stało się "zadomowione" i dobrze widziane w każdym mieście jako duży "zakład" zatrudniający mieszkańców, dokonujący zakupów żywności i wyposażenia. Liczyły się w budżecie miasta wpłaty za dzierżawę obiektów i terenów. Wojsko wpływało na rozwój miasta, także kulturalny (budownictwo koszar, dróg, utworzenie duszpasterstwa, kościoła garnizonowego, służby medycznej itd.). Garnizon zwiększał rangę i prestiż miasta oraz zapewniał pewnego rodzaju rozrywkę (liczne parady wojskowe, wizyty koronowanych głów, koncerty orkiestry wojskowej itp.). Jednocześnie garnizon stanowił oddzielną gminę, wyjętą spod prawa miejskiego i sądownictwa miejskiego. Dowódca garnizonu miał wysoki prestiż dorównujący burmistrzowi. Jednocześnie pełnił nieformalnie nadzór nad władzami masta. Na przykład - przekazywał na ich temat oraz spraw gospodarki, policji itp. meldunki, które trafiały do najwyższych urzędników w prowincji śląskiej.
Jednostki stacjonujące
w Oleśnicy i w pobliskich miejscowościach do 1850 r.
1701-1703
- Brak jest informacji, gdzie były formowane oddziały wojsk nazywane "wirtembersko-oleśnickie",
liczące ok. 2000 żołnierzy i biorące udział w wojnie północnej na terenie Danii.
Liczyły one:
1778 - 1799 (inne dane, że nastąpiło to już w 1746 r. są mało wiarygodne) - Stacjonuje Regiment Huzarów nr 4. Uzbrojony był na wzór polski z bronią drzewcową. Nazywany był regimentem ułańskim. W Oleśnicy zakwaterowano 2 szwadrony i sztab regimentu. Dowódcą regimentu po 1781 r. i po 1797 r. m.in. był generał-leutnant książę Eugen Friedrich Heinrich Wirtemberg (rys. Von Herbert Knötel d. J). Liczyła ona ok. 1300 oficerów, podoficerów i żołnierzy. Zachowały się akta chrzcin i małżeństw 1784-1808 r.). W zaraniu powstania regiment składał się Polaków, polskich Tatarów i przedstawicieli innych narodowości (najczęściej Słowian). Inne szwadrony stacjonowały m.in. w Trzebnicy (tam były znane z burd), Sycowie, Dobroszycach, Międzyborzu, Prusicach i Bralinie. Regiment poddał się wojskom Napoleona w bitwie pod Jeną.
1796 - 1806 Stacjonuje w Oleśnicy Regiment Huzarów nr 3 pod dowództwem płk Augusta Wilhelma von Pletz (wcześniej - od 1743 r. szwadrony stacjonowały m.in. w Bierutowie).Poszczególne szwadrony (było ich 9) stacjonowały także w Dobroszycach, Międzyborzu, Sycowie, Trzebnicy i innych miastach. Łącznie liczył ok. 1350 oficerów, podoficerów i żołnierzy. Regiment ten poddał się wojskom Napoleona w bitwie pod Jeną w 1806 r.
W 1798 r. wspomina się o pobycie w powiecie oleśnickim 1 Regimentu Kirasjerów. Poszczególne szwadrony stacjonują w Sycowie, Bierutowie, Dobroszycach, Psim Polu i innych okolicznych miastach. Regiment poddał się wojskom Napoleona w 1806 r.
1797 - stacjonował jeden szwadron "czarnej jazdy" księcia Fryderyka Wilhelma Brunszwika;
1808 - 1819 - Stacjonuje 4-ty szwadron 1-go śląskiego Regimentu Huzarów. Huzarzy chcieli kontynuować tradycje Regimentu Huzarów nr 4. Ale na to nie zgodziły się władze, pamiętając o poddaniu się jednostki wojskom Napoleona. Później (ok. 1850 r.) ponownie pojawia się nazwa "Regiment Huzarów nr. 4". Czy kolejny władca przebaczył?
Zachowały się akty chrzcin, małżeństw i zgonów 2 śląskiego Regimentu Ułanów stacjonujących w Oleśnicy w 1808-1812 i 1817-1819. Może to pomyłka w nazewnictwie?
1808-1809 - na terenie Oleśnicy formowany jest oddział wojsk liczący później ok. 2000 żołnierzy i noszących czarne mundury. Wyposażył je za pożyczkę pod zastaw księtwa książę brunszwicko-oleśnicki Wilhelm. Jednostki te nosiły nazwy brunszwicko-oleśnickie. Zarówno książę (bohater narodowy) i ta jednostka - są ogólnie znane w historii Niemiec.
W 1812 w Oleśnicy stacjonuje szwadron Wschodniopruskiego Regimentu Kirasjerów pod dowodztwem pułkownika von Tarnowskiego.
W 1813 r. powiat oleśnicki wystawia w ramach I Korpusu Pruskiego (szefem sztabu był płk. Karol Henryk Zielinsky) 3. Batalion Landwery (dowódca mjr von Rekowski) 13 Śląskiego pułku Piechoty oraz 2. Batalion (dowódca mjr von Fischer) 6 Śląskiego Pułku Piechoty Landwery. O tym pułku wspominano jeszcze w 1816 r.
Oleśnica miastem
garnizonowym
W 1850 Oleśnica zostaje ogłoszona miastem garnizonowym. Wzrasta ranga
miasta. Oprócz jednostek "bojowych", w okresie kolejnych kilkunastu
lat pojawiają się jednostki i administracja wojskowa zabezpieczająca ich istnienie
(zaopatrzenie w prowiant, opiekę lekarską, duszpasterską, utrzymanie koszar itd.) i pobór do
wojska. Oleśnica w 1862/1863 r. liczy 6500/6497 mieszkańców z tego 844/861 żołnierzy. Czyli
ponad 13 procent mieszkańców stanowią wojskowi.
Pojawiają się wówczas nowe jednostki:
 |
Czapka dragona z 8. regimentu. z ebay.de |
 |
 |
 |
Naklejka (śr. 3 cm) do zaklejania kopert wysyłanych z Regimentu Dragonów nr 8 |
Naklejka (śr. 3 cm) do zaklejania kopert wysyłanych z Batalionu Strzelców nr 6 |
Naklejka z Komendy Garnizonu |
Regiment Dragonów wchodzi w skład 11 pruskiej Brygady Kawalerii z Wrocławia. Wszystkie jednostki wchodzą w skład VI Korpusu Armijnego mającego siedzibę także we Wrocławiu. Rozmieszczenie innych batalionów 8. regimentu w ramach VI korpusu pokazano na poniższej ilustracji. W okresie późniejszym jednostki oleśnickie podlegały pod VIII okręg wojskowy we Wrocławiu.
Jak wynika z tej ilustracji - bataliony
8. Regimentu Dragonów były rozmieszczone także w Bierutowie,
Namysłowie (istnieją rozbieżności co do stacjonowania 4 eskadronu - jest on ujmowany w Oleśnicy i Namysłowie) i Kluczborku. Znajdowały się one na granicy ówczesnych Niemiec. Cel
istnienia tych jednostek był oczywisty.
Powstawanie jednostek bojowych,
pomocniczych i instytucji wojskowych po 1850 r.
1860-1919 Dowództwo garnizonu, Jednostka zaopatrzenia, WKU, Dowództwo
wojsk zapasowych;
1920 r. - pojawił się rozkaz o powołaniu na bazie kilku jednostek - Regimentu Kawalerii nr 8. Sztab umieszczono w Oleśnicy. Na bazie 2 eskadronu Regimentu Dragonów nr 8 powstał 2 eskadron kawalerii. Do 1935 r.wymienia się sztab i 2-gi eskadron pruskiego Regimentu Kawalerii z plutonem rozpoznawczym i półplutonem karabinów maszynowych (istniejącym do 1931r.). W 1937-1938 r.już w nowych koszarach regiment uzpełniono do stanu 8 eskadronów, w tym 6-ty, 7-my i 8-my eskadron rowerowy. Później (1939 r.?) 9-ty eskadron przeciwpancerny i 10-ty eskadron ciężkiej kawalerii. Informacje te zawdzięczam Pawłowi Kukurowskiemu.
1934 - 1. Pułk Piechoty z Wrocławia. (4. kompanie i sztab pułku). Stacjonuje w byłych koszarch Batalionu Jegrów i wspólnie z 8 Regimentem Kawalerii w byłych koszarach Regimentu Dragonów.
Drużyna CKM z 1. Pułku Piechoty na poligonie w Spalicach. Po 1935 r.
W 1939 r. garnizon oleśnicki liczył 1727 żołnierzy, a wraz z Oddziałami Pracy Rzeszy - 2134 osób [wg 2.s.191].
1939 - jednostki bojowe odchodzą na front. Pojawiają się jednostki szkolne kawalerii. Już 26 sierpnia po opuszczeniu koszar przez Regiment Kawalerii nr 8, powołano w koszarach Regiment Szkolny Kawalerii nr 8 (ma on w swoim składzie szwadrony kawalerii i rowerowe). Marek Włodarczyk z Oławy dostarczył mi ksero książki o tym regimencie.
Jesienią 1943 r. Oleśnica staje się również bazą szpitalną. Przygotowane pomieszczenia (szkoły, fabryki, sale widowiskowe itp.) mogły mogły pomieścić 1700 łóżek. Opieką nad rannymi zajmowały się (oprócz zawodowych pielęgniarek i wolontariuszek z Czerwonego Krzyża) również siostry zakonne. Łącznie 90 pielegniarek udzielało pomocy rannym, głównie z frontu wschodniego [2 s. 191].
1944 r. - 332 szkolny i zapasowy pułk grenadierów pancernych.
Dziękuję Mariuszowi Wojciechowskiemu webmasterowi strony o garnizonie twierdzy Poznań (http://www.mars.slupsk.pl/fort/tp42.htm) i "Hainrichowi" webmasterowi strony (www.wehrmacht.punkt.pl) za pomoc w tłumaczeniu niemieckich skrótów nazw jednostek.
Rozmieszczenie koszar w Oleśnicy
W 1872 roku rozpoczęto budowę koszar dla Regimentu Dragonów Nr 8 przy obecnej ul. Wojska Polskiego oraz przy obecnej ul. Lwowskiej. W 1876 r. rozpoczyna się budowa koszar dla Regimentu Jegrów Nr 6 przy obecnej ul. Wojska Polskiego.
Koszary Regimentu Dragonów Nr 8
Rozbudowane w 1902 r. o jeden blok koszarowy dla przyjęcia 5. eskadronu z Namysłowa oraz 1. eskadronu z budynku koszarowego z ul. Lwowskiej (Nachodstrasse). Wtedy też wybudowano budynek sztabowy.
Rzadka widokówka uzyskana od J. Kamińskiego. Nie pokazano na niej budynku dowódcy regimentu.
Jako pierwszy - budynek 4. eskadronu, zatem budynek 1. eskadronu (wybudowany po 1902 r.), niżej budynek sztabowy.
Ostatni - budynek kasyna oficerskiego.
Po 1905 r. był to kompleks kilkunastu budynków (dodatkowo stajnie, magazyny itp.) Przez okres ok. 70 lat były zajmowane przez wojska niemieckie. Od 20 września 1908 rozkazem cesarza na funkcję szefa jednostki została wyznaczona księżniczka Cecylia - od 1905 r. żona następcy tronu. Z tej okazji odbyła się na poligonie w Cieślach wielka parada wojsk garnizonu. Księżniczka poważnie traktowała swoją funkcję i stąd częste wizyty w 8. Regimencie - w mundurze, wykonuje przegląd wojsk, wspólnie z mężem bierze udział w paradzie,
Na placu koszarowym przed
paradą w 1910 r. Księżniczka Cecylia ubrana w mundur jednostki dragonów
spotyka się z władzami Oels.
Widać, że księżniczka była stosunkowo wysoka. Z
tyłu stoi następca tronu.
 |
 |
Pluton z 8 Regimentu Dragonów w 1912 r.(informacja z widokówki) w umundurowaniu ćwiczebnym. Kliknij, aby powiększyć. |
Szczegóły umundurowania |
Po 1921 r. w koszary przejmują pododdziały Regimentu Kawalerii nr 8. Po 1935 r. zajmuje je dowództwo i jedna kompania 1 Pułku Piechoty z Wrocławia.
W 1944 r. w koszarach rozmieszczono lazaret frontowy. Po zajęciu Oleśnicy przez Armię Czerwoną koszary zajęto na szpital i radzieckie jednostki. Po 1948 r. - koszary WP. Po 1993 r. koszary opuszcza WP i zajmują je szkoły, ośrodek kształcenia nauczycieli i inne cywilne instytucje. Niektóre budynki (uznane jako zabytkowe) niszczeją, piękna stołówka uległa spaleniu.
Inne zdjęcia [1], [2], [3], oraz plan. Z poległymi żołnierzami w wojnie prusko-niemieckiej w 1871 r. był związany pomnik stojący przed kościołem zamkowym.
Koszary 1 eskadronu i MGAbt Nr
8
Autor wiedział o istnieniu tych koszar z czasopisma Oelser Heimatblatt
i poszukiwał ich przez kilka miesięcy. Dopiero zdjęcie z poniższej widokówki
pozwoliło na rozpoznanie budynku koszarowego.
 |
Koszary zostały wybudowane w 1872-1873 r. dla Regimentu Dragonów, początkowo stacjonował w nich 1 eskadron. Mieściły się one przy Nachodstrasse 10. Nazwa ulicy była związana z bitwą pod Nachod w 1866 r., w której 8. Regiment Dragonów odznaczył się, zdobywając austriacki sztandar (nawet dlatego krótko był nazywany Nachodregiment). Szerzej historia budynku. Obok koszar znajdował się budynek ujeżdżalni. Koszary Regimentu Dragonów istniały do 1904 r. Potem zostały przebudowane dla potrzeb oddziału karabinów maszynowych (MGAbt nr 8) wchodzących w skład Batalionu Strzelców nr 6. Jednostka istniała do 1919 roku. Od 1922 r. budynek przejmuje miasto (m.in. mieści się w nim szpital i biblioteka ludowa). Po 1945 r. budynek został przeznaczony do zamieszkania.
Koszary Batalionu Strzelców (Jegrów) Nr 6
 |
 |
Główny budynek koszarowy. Widokówka ze zbioru A. F. |
Budynek koszarowy (nr 18) po wybudowaniu i widoczna powierzchnia terenu koszar |
 |
Litografia z 1899 r.pokazująca główny budynek koszarowy, kasyno oraz żołnierza z tego batalionu. |
Główny budynek koszarowy rozpoczęto budować w 1876 r. Po 1871 r. służył w tym batalionie w stopniu porucznika Max(imilian) Wilhelm Gustav Moritz von Prittwitz und Gaffron ze znanego rodu szlachty oleśnickiej - także właściciel majątku w Bystrem, ur. w Bierutowie i uczący się w gimnazjum oleśnickim. Później generał armii pruskiej.
 |
Koszary po rozbudowie sprzed 1914 r. Wg mapy z 1928 r |
Pokazane na powyższym planie pozostałe bloki koszarowe i hale sportowe powstały przed I wojną światową. Jeden z nich pokazany poniżej.
Budynek jeszcze istniejący. Widokówka ze zbioru J. K.
Prawdopodobnie ta jednostka była reorganizowana i przejściowo na tym terenie mogły istnieć dwie jednostki (może to wynikać z analizy zmian ogrodzeń i numeracji poszczególnych budynków). Stacjonowała tutaj jedna z pierwszych jednostek rowerowych.
Koszary były używane przez wojsko do 1920 r. W 1920-22 r. w związku z powojennym głodem mieszkaniowym przeznaczono je na cele mieszkaniowe. Z przebudowy 4 bloków koszarowych ( Blok I, II, MGAbt i szpitala wojskowego) uzyskano 88 mieszkań 2-4 pokojowych. Hala ćwiczeń strzelców została zamieniony na miejską halę sportową.
W 1932-1934 - budynek koszar zajmuje zmilitaryzowany oddział 112 Arbeitsgruppe, liczący 204 osób, kierowany przez NSDAP. Po 1934 r. budynki koszarowe ponownie obsadza wojsko. Następuje rozbudowa koszar. Znikają dzielące ją parkany (mury). Widać to na planie z 1939 r.
Plan koszar z z 1939r.
Do bloku koszarowego (obecnego internatu Zespołu Szkół) dobudowano poprzecznie przybudówkę (kubatura łączna 23 550 m3, pow. użytkowa 1940 m2), a do głównego bloku - dwie przybudówki. Z Adressbuch 1935/36 wynika, że w głównym budynku koszarowym (po usunięciu mieszkańców) umieszczono 1, 2 i 3 kompanię I Pułku Piechoty z Wrocławia. 4. kompania i sztab pułku mieściły się przy Wartenbergerstrasse 53 (Wojska Polskiego 53) - czyli w dawnych koszarach 8 Regimentu Dragonów.
W czasie wojny podobno stacjonowała tutaj szkoła żandarmerii wojskowej, a od 1944 r. 332 szkolny i zapasowy pułk grenadierów pancernych. Wtedy zapewne dobudowano garaże dla ciężkiego sprzętu. Przy końcu wojny koszary były wykorzystywane jako niemiecki szpital wojskowy. W trakcie walk budynek trafiony bombą-niewybuchem, która przebiła wszystkie piętra i utkwiła w piwnicy. Pierwsi mieszkańcy wspominają, że na tym bloku był duży napis cyrylicą "Min niet".
Z tymi koszarami były związane dwa pomniki poświęcone poległym żołnierzom. Zachowało się zdjęcie tylko jednego poświęconego 100-leciu jednostki i poległym żołnierzom.
Pokazany na powyższej ilustracji główny blok (inne ujęcie) już nie istnieje. Miał kubaturę 30 000 m3. W latach 1958/59 mówiono o jego odbudowie dla potrzeb szkolnictwa technicznego, nawet zbierano pieniądze na jego remont, do akcji włączyło się wojsko, a nawet Polonia amerykańska. Ale prawdopodobnie wymogi odbudowy stolicy przeważyły - budynek rozebrano na cegły. Na miejscu koszarowca - 8. 06. 1964 r. położono kamień węgielny pod budowę dużej szkoły średniej (zakończono budowę 5 maja 1967 r - obecnie Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych - pozostała nawet stara przedwojenna pokoszarowa numeracja budynku - 67/69).
Pozostałe budynki koszar zostały na 10 lat wydzierżawione od MON i były od października 1947r. wykorzystywane jako obiekty szkolne Państwowego Gimnazjum Mechanicznego (na dole sale szkolne, wyżej internat, stołówka, stołówka od tyłu). Dawne garaże czołgowe (wybudowane zapewne w okresie wojny) stały się warsztatami szkolnymi. Przedwojenna hala sportowa stała się po wojnie halą bokserską i w 1959 r. została zaadaptowana na magazyn warsztatów szkolnych.
Koszary jednostki zaopatrzenia
 |
Wybudowane ok. 1902 r. (podawane są i inne daty 1903, 1904). W nich istniała m.in. piekarnia. Koszt budowy tej jednostki wyniósł 1 450 000 Mk. Obecnie budynki koszarowe zajmują firmy cywilne (także i piekarnia).
|
Lazaret wojskowy
Niżej na widokówce z 1921 r. pokazano Lazaret wojskowy. Przez dłuższy czas trwało poszukiwanie miejsca jego rozmieszczenia. Więcej o tym poszukiwaniu Zobacz również Lazarety wojskowe
Kasyno oficerskie Regimentu Dragonów nr 8
 |
Przy końcu XIX w. kasyno oficerskie dla jednostek oleśnickich mieściło się przy obecnej ul. Sejmowej 11. Po rozbudowie koszar wybudowano dwa nowe kasyna - dla Regimentu Dragonów - w 1905 r. W głównej sali kasyna wisiał od 1908 r. portret księżniczki Cecylii, jako szefowej (opiekunki) regimentu.
Obecnie byłe kasyno jest własnością prywatną i niekiedy jest wykorzystywane jako restauracja. W parku przykasynowym odbywają 2-3 razy w roku spotkania z okazji różnych świąt.
Kasyno oficerskie Batalionu Strzelców (Jegrów) nr 6
Kasyno zostało wybudowane
w 1890 r.
Kościół garnizonowy
 |
Kościół katolicki NMP i św. Jerzego, potem protestancki (od 1555 r.), stał się po 1850 r. kościołem garnizonowym dla wyznawców protestantyzmu. Inni wojskowi (najczęściej narodowości polskiej) uczęszczali do kościoła katolickiego Św. Trójcy, w którym w niedzielę odbywały się msze dla wojska. Około 1727 r. obok tego kościoła - przed bramą Mariacką znajdowała się kaplica katolicka dla garnizonu austriackiego, do którego także uczęszczali mieszkańcy miasta. |
Koszary Regimentu
Kawalerii nr 8.
Jednostka ta w składzie wzmocnionego szwadronu istniała w Oleśnicy od 1921 r. Budowę koszar dla regimentu (pułku) rozpoczęto w 1934 r. Czyli jednostka musiała być do tego czasu rozmieszczona w dotychczas istniejących koszarach dragonów. Poczynając od 1935 r., czyli po wybudowaniu koszar - szwadrony tego pułku, rozrzucone poprzednio
po różnych garnizonach Dolnego Śląska, zostały skupione w Oleśnicy (wg opracowania R. Majewskiego,
które przekazał mi Pan
Paweł Kukurowski - dziękuję). Jednostka miała za zadanie wyszkolić i zmobilizować na wypadek wojny oddziały
rozpoznawcze dla dywizji swojego okręgu wojskowego oraz dla dywizji rezerwowych.
W ramach mobilizacji w 1939 r. jednostka wystawiła Oddziały Rozpoznawcze (każdy
w składzie szwadronu kawalerii, szwadronu rowerzystów i szwadronu broni ciężkiej)
dla 8, 18, 28 Dywizji piechoty oraz rozpoznawczy szwadron kawalerii dla 62 Dywizji
piechoty (rezerwowej) 2. fali. W czasie wojny szkolono w nich Zapasowy Pułk Kawalerii nr 8. Marek Włodarczyk przekazał mi skan książki o historii tej jednostki. Z treści książki wynika, że należy zmienić historię Oleśnicy z okresu 23-25 stycznia 1945 r.
Koszary pokazane powyżej (widokówka z 1940 r.) nazywano nazwiskiem Richthofena (Richthofenkaserne) lub Ludendorffa, bowiem leżała przy ulicy o tej nazwie.
Z różnych oficjalnych dokumentów wynika, że nazwa tej ulicy nadana po 1935 r. nie przyjęła się i dalej była używana poprzednia - Buselwitzerstrasse.
Z listu czytelnika strony: przypomniała mi się sprawa budowy białych koszar, a zwłaszcza wykuszy herbów zamieszczonych nad wejściem do klatek schodowych. Według przekazu zbudowane zostały w roku 1935 jako dar na urodziny Hitlera od okolicznych wielkich rodów prusko-niemieckich. Ponoć każdy ród składał się na budowę jednego piętra budynku koszarowego. Zaznaczał to swoim herbem umieszczonym nad wejściem do klatki schodowej. Herb był wykuty w kamieniu z odpowiednimi barwami. Pamiętam, iż owe herby istniały jeszcze za czasów mojej służby (1961-67). Ciekawe, czy istnieją jeszcze, czy zostały skute?
Zachował się jeden herb lub płaskorzeźba herbopodobna (zdjęcie wykonał Mateusz Błaszczyk). Jeszcze nie zajmowałem się jego rozpoznaniem.
Na zdjęciu widoczne budynki dowództwa i kasyna. Dalej znajdowały się budynki stajenne (plan koszar wg mapy z 1939 r.). Po 1945 r. zajęta przez WP. M.in. dla szkolnictwa wojskowego. Obecnie do koszar wróciło ponownie wojsko.
Strzelnica.
Strzelnica i poligon powstały przed 1772 r. w okolicach Spalic (znaleziono tam monety z tego okresu - informacja pochodzi od Mateusza Błaszczyka). Zalążki strzelnicy powstały najpewniej w okresie istnienia garnizonu austriackiego. Umiejscowienie strzelnicy widoczne jest na mapie okolic Oleśnicy - mieściła się za Spalicami, przy drodze prowadzącej do Ostrowa Wlkp. Miała początkowo 4 tory strzeleckie odgrodzone drzewami. Obok znajdował się niewielki plac ćwiczeń. Na widokówkach strzelnice tę wiążą z Batalionem Strzelców (Jegrów) - zdjęcie elementów strzelnicy. Bardziej szczegółowe zdjęcia torów strzeleckich [1], [2], [3] oraz nierozpoznanej tablicy pamiątkowej. Potem ulegała wielokrotnie modernizacji. Ostatni raz w latach 60-tych, gdy została dostosowana do potrzeb WP. Obecnie nie jest używana.
Poligony
Niżej pokazano rozmieszczenie poligonu 8 Regimentu Dragonów w 1910 r. Użyłem tajnej (niegdyś) mapy w j. rosyjskim z 1952 r., która zawiera często rzeczywistość z początku 1914 r. Poligon ten od 1937 r. stał się lotniskiem.
Baza lotnicza Luftwaffe.
Obok wyżej pokazanych koszar, w 1937-1938 r. rozpoczęto budowę lotniska. Początkowo
dla ok. 40 samolotów bombowych. W 1938 r. rozpoczęto budowę zakładów naprawczych
samolotów (117 Werkstatzug der Luftwaffe Oels). Przy końcu wojny lotnisko rozbudowuje
się w bazę lotniczą (powstaje dowództwo bazy), w skład której wchodziło: lotnisko
myśliwców i nieco poniżej lotnisko transportowe - Cieśle (dokładny plan warsztatów i lotniska), frontowe lotnisko Junkersów Ju-87 - Grabka (obok, po drugiej
stronie szosy sycowskiej), lotnisko szybowców desantowych - Sokołowice, lotnisko
pozorowane (obok obecnego zajazdu "Na Polance" - mogło ono istnieć już od początków wojny). Powstają szkoły lotnicze
dla pilotów samolotów bojowych oraz pilotów szybowców wojskowych - także dla lotników państw sprzymierzonych. Poniżej pokazano prawdopodobne rozmieszczenie lotnisk w 1944-1945 r. Pasy startowe na lotniskach Cieśle i Grabka stanowiły rozwijane siatki metalowe. Po wojnie zostały przeniesione wraz lotnictwem radzieckim do Brzegu.
Byłe polowe lotnisko bombowców Grabka (nazwa pochodzi od kilku domów tam stojących określanych jako Grabken), powstałe najpewniej przy końcu wojny - było mocno bombardowane. Świadczyły o tym liczne głębokie leje bombowe oraz resztki spalonych samolotów w leśnych wycinkach (w których je ukrywano po wylądowaniu).
Komenda Garnizonu
Wraz z pojawieniem się w mieście przynajmniej dwóch jednostek wojskowych - powstaje oddzielna Komenda Garnizonu oraz rozbudowują się inne instytucje ogólnogarnizonowe (np. Lecznica garnizonowa, Duszpasterstwo wojskowe, areszt, orkiestra garnizonowa, piekarnia itp.). W opisach miasta wspominano o budynku Komendy Garnizonu na obecnej ul. M. Reja. Jeszcze nie udał mi się go dokładnie zlokalizować, ale na poniższym wycinku z widokówki widoczna jest budka wartownicza, umieszczana przed instytucjami wojskowymi. Ta budka wartownicza umieszczona jest przy końcu ulicy, przed domem, którego konstrukcja i powojenne zasiedlenia wskazywały na charakter "biurowy". Może to wskazywać, że w owym domu znajdowała się Komenda Garnizonu. Sytuacja będzie jasna, jeśli uda mi się dotrzeć do planu tej części miasta z zaznaczoną numeracją domów.
Dom na Gartenstrasse (11 Listopada), który spełniał jakieś funkcje wojskowe.
Świadczy o tym zbiórka orkiestry wojskowej. Może była to komenda garnizonu lub hotel garnizonowy.
Orkiestry wojskowe
Każda samodzielna jednostka wojskowa (niektóre bataliony i prawie zawsze regimenty) posiadały własną orkiestrę wojskową, uświetniającą uroczystości wojskowe i państwowe. Najczęściej jednak koncertowały dla mieszkańców miasta. Miały one wysoki poziomi artystyczny. Potrafiły grać nie tylko marsze wojskowe, ale także muzykę symfoniczną. Dla mieszkańców koncertowały w trakcie przemarszów, na promenadach, w ogródkach kawiarnianych oraz w salach miejskich, hotelowych, szkolnych itp. Najstarszą była jednostka Regimentu Huzarów koncertująca w mieście w okresie 1850-1860. Najbardziej znaną była orkiestra Batalionu Strzelców (m.in. nagrywała płyty). Mniejszą renomę posiadała orkiestra Regimentu Dragonów. Ale często obie orkiestry występowały wspólnie z okazji uroczystych koncertów, np. w Kościele Zamkowym. W mieście często też koncertowały orkiestry z innych garnizonów, szczególnie z Wrocławia. Więcej o koncertach oleśnickich orkiestr wojskowych napisała w swojej pracy magisterskiej A. Drożdżewska.
Orkiestra Batalionu Strzelców (Jegrów) z ok. 1905 r.
Zdjęcie wykonano na poligonie Gęsia Górka
Okiestra Regimentu Dragonów z ok. 1910 r. koncertuje w mundurach paradnych z okazji urodzin
księżniczki Cecylii
(stoi z prawej). Odbyło się to w Ligocie Małej przy Pałacyku Myśliwskim.
Na koniu przed orkiestrą
obermusikmeister H. Fittnig
Orkiestra Regimentu dragonów w mundurach służbowych. Zdjęcie wykonano przed 1904 r. W środku siedzi stabstrompeter (w 1910 r. mający stanowisko Obermusikmeister) H. Fitting,
mieszkający w 1921 r. przy M. Reja (Bahnhofstrasse) 8.
.
Magazyny wojskowe
Magazyny wojskowe obejmujące trzy duże
parterowe hale, leżały na końcu ul. Krzywoustego (Bernstandter strasse, Reichsstrasse 117), po prawej stronie, przed przejazdem kolejowym. Dzisiaj noszą nazwę magazyny nr 4. W czasie ostatniej wojny były tam m.in. magazyny siana, w których pracowali jeńcy polscy i angielscy (mówiło się o anglikach jako lotnikach, czyli mogli to być żołnierze i podoficerowie załóg bombowców - strzelcy pokładowi i łącznościowcy oraz niekiedy piloci).
Jednostki Armii
Rezerwowej
Formowane na terenie VIII Okręgu Wojskowego (Wrocław) i stacjonujące w Oleśnicy.
- 332 szkolny i zapasowy pułk grenadierów (Grenadier-Ersatz-Regiment 332) - w 1944 r. sztab
pułku istniał w Oleśnicy.
- 8 szkolny i zapasowy batalion rozpoznawczy (Kavalerie Ersatzt-Abteilung 8)
Jednostki oleśnickie
ze stempli pocztowych poczty wojskowej
1940 r. "Fahr-Ers.Schwadron 213" - 213 zapasowy szwadron
transportowy (zaprzęg konny).
Ciekawostki:
Kapitan Hans Adam Peter von Heydebreck
w grudniu 1918 utworzył
w Oleśnicy Oelser Jägerbataillon, w skrócie nazywany Freikorps von Heydebreck. Batalion walczył przeciwko polskiemu powstaniu wielkopolskiemu - rozwiązany w 1920 r.
1. Majewski R. VIII Okręg Wojskowy Wehrmachtu we Wrocławiu 1936-1945. Studium wojskowo-historyczne, Wrocław 1991
2. Mrozowicz W., Wiszewski M. Oleśnica od czasów najdawniejszych po współczesność. Atut Wrocław 2006
Ulega rozwinięciu strona o Lufwaffe w Oels w okresie 1937-1945 r. http://oels-nest.prv.pl/
http://www.lexikon-der-wehrmacht.de/Gliederungen/AufklErsAbt/AufklErsAbt8-R.htm
http://www.luftfahrt-erfurt.de/seite14.htm
http://www.lexikon-der-wehrmacht.de/Gliederungen/PionierBat/PiBat30-R.htm
http://www.lexikon-der-wehrmacht.de/Gliederungen/InfErsRgt/InfErsRgt332-R.htm
http://www.genealogienetz.de/reg/SCI/Brieg/st-kr/stbrieg5.html#bende
http://www.lietadla.com/historia/slov-heinkel.htm (powyższe linki odnalazł i przekazał Marek Włodarczyk z Oławy. Dziękuję!)
Oelser Heimatkreisblatt. Roczniki 1956-1980.
Mundury dragonów - http://www.kaisersbunker.com/gtp/New/dragon0.htm
Mundury Jegrów - http://www.kaisersbunker.com/gtp/New/jager0.htm
www.armianiemiecka.tpf.pl/index.html
http://www.preussenweb.de/preussstart.htm
www.grosser-generalstab.de/
www.ebay.pl
www.allegro.pl
Od autora • Lokacja miasta • Oleśnica piastowska • Oleśnica Podiebradów • Oleśnica Würtembergów
Oleśnica za Welfów • Oleśnica po 1885 r. • Zamek oleśnicki • Kościół zamkowy • Inne zabytki
Fortyfikacje • Herb Oleśnicy • Herb księstwa • Inne herby • Drukarnie
Książęce krypty • Kary i pręgierz • Pomniki • Wojsko w Oleśnicy • Numizmaty • Walki w 1945 r.
Renowacje zabytków • Kalendarium • Biografie historyczne • Zasłużeni dla Oleśnicy
Artyści oleśniccy • Autorzy • Inni artyści • Fotograficy • Wspomnienia osadników • Mapy • Zagadki
Ciekawostki • Co pod ziemią? • Landsmannschaft Oels • Galeria • Wydawnictwa oleśnickie
Bibliografia • Linki • Podziękowania • Zobacz księgę gości • Dopisz się do księgi
Zauważyli nas • Nowości
Alten Postkarte - widokówki
Notatki:
Poszukać: Chronik der Arbeitsgruppe 112/Oels. - Oels i. Schlesien 1936: Ludwig.
