Chronostychy w medalach księstwa oleśnickiego

(Nie odnalazłem nazwiska autora zdjęcia).

29.12.2010 r.

W alfabecie łacińskim litery I, V, X, L, C, D, M pełnią jednocześnie funkcje cyfr rzymskich. Przypomnę, że I =1, V=5, X=10, L=50, C=100, D=500, M=1000. Wplatając w tekst łaciński te litery-cyfry i wydzieląc je większą czcionką (majuskułą) można przy ich pomocy odczytać zarówno tekst jak i datę jego powstania, lub datę powstania obiektu na którym jest naniesiona, lub wskazać liczbę, którą autor chciał przekazać itp. Zapis tekstowy, którego cyfry rzymskie mają wskazać datę nazywamy chronostychem. Aby odczytać datę (liczbę) należy zapisać oddzielnie występujące w tekście cyfry rzymskie, przedstawione większą czcionką (wielką literą, majuskułą) i następnie je zsumować.

Najbliższy przykład: W Sycowie znajduje się pomnik J. Nepomuka z płytą inskrypcyjną na której naniesiono pokazany z prawej tekst. Litery wielkie mają znaczenie także jako cyfry. Napis z tablicy ma postać (dla ułatwienia odczytu dodatkowo pogrubiłem litery cyfrowe):

HONORI
SANCTI IOANNIS
NEPOMVCENI
DEVOTA POSVIT
VVARTENBERGA

I+C+I+I+I+M+V+C+I+D+V+V+I+V+V= 1+100+1+1+1+1000+5+100+1+500+5+5+1+5+5=1731

Czyli pomnik J. Nepomuka wybudowano w 1731 r.

W literaturze "chronostychowej" nie wspomina się, że wstępowały one także w napisach umieszczanych na medalach lub monetach medalowych. Przykład monety "chronostychowej" pokazano niżej. Została wybita na polecenie księżnej - wdowy z powodu zgonu księcia dobroszyckiego Juliusza Zygmunta Wirtemberga. Na monecie nie wskazano daty zgonu księcia i zapewne litery wielkie (majuskulne) mają ją ukazać, porzez proste ćwiczenia rachunkowe.

Rewers monety talarowej z umieszczonym zapisem chronostychowym

Na awersie monety talarowej widać zewnętrzny i wewnętrzny napis otokowy oraz dwa napisy poziome po obu stronach pnia drzewa. Niestety napisy otokowe został częściowo starte i nie mogę odczytać "wartości cyfrowej" niektórych liter-cyfr. Jako przykład pokażę odczyt tylko części daty zgonu, z wycinka niżej pokazanego:

Na nim można odczytać V+C+V+L+V+X+D+M+V+I, czyli 5+100+5+50+5+10+500+100+5+1 = 781

Po odjęciu od znanej nam daty śmierci księcia (1684 r.) powyższej liczby (781) widać, że w napisach otokowych powinna zawierać się liczba 903. Gdyby udało się odczytać bezbłędnie wszystkie majuskuły, wówczas dałyby one po zsumowaniu liczbę 1684 roku (komuś o dobrym wzroku mogę podesłać większy skan napisu - może wtedy uda się odczytać wszystkie cyfry rzymskie).

Inny medal z napisem chronodystychowym pokazano niżej z lewej. Nie jest to zapewne oryginalny medal Jana Neidhardta, poświęcony ślubowi księcia Sylwiusza Fryderyka z Eleonorą Karoliną w 1672 r. Zeszlifowano na nim oryginalny napis (pokazany na medalu z prawej) i wycięto nowy napis chronodystychowy. Sylwetka pary książęcej pozostała bez zmian. Rewers nie uległ żadnej zmianie.

Napis: eVer VVaresLIebesbanD breChe nIeMahLen. Nie wiem czy to jest zapis w j. niemieckim. Może treść zapisu pozwoliłaby bardziej zrozumieć odczytaną datę?	1672 r. Medal ślubny. Awers: Popiersie Sylwiusza Fryderyka i Eleonory Charlotty. Napis otokowy tytularny: SYL. FRIDD. G. DUX. W. T. IN SIL. OLS. C. M. D. I. H. ST. & M; ELE.CHAR. D.G.D.W.T.& CH. A. I. S. 0. C. M. C. D. I. H. ST. F. & M

Po zapisaniu cyfr: V+V+V+L+I+D+C+I+M+L, sumujemy wartości: 5+5+5+50+1+500+100+1+1000+50=1717

Jednak data 1717 r. nie pasuje do żadnych znanych nam faktów, związanych z księżną Eleonorą Karoliną (książę już dawno nie żył). Pięć lat wcześniej utraciła ukochaną Twardogórę i zamieszkała w jakimś mieszczańskim domu. Poprzez odczytanie daty okazało się, że moneta ta stanowi zagadkę historyczną. Może została przerobiona w jednym egzemplarzu z oryginalnego Neidhardowskiego medalu? Może powinna wskazywać datę 1712, tragiczną dla księżnej? Zapewne z czasem zagadka ulegnie rozwiązaniu.

Uwaga:
medal znajduje się na stronie http://www.olesnica.nienaltowski.net/MedaleOlesnickie.htm
moneta na http://www.olesnica.nienaltowski.net/Monety%20olesnickie.htm

Od autora • Lokacja miasta • Oleśnica piastowska • Oleśnica Podiebradów • Oleśnica Wirtembergów
Oleśnica za Welfów • Oleśnica po 1885 r. • Historia miasta w skrócie • Zamek oleśnicki • Kościół zamkowy
Inne zabytki • Fortyfikacje • Herb Oleśnicy • Herby księstw • Drukarnie • Ciekawostki (ponad 400 tematów)
Książęce krypty • Kary - pręgierz i szubienica • Pomniki • Wojsko w Oleśnicy • Numizmaty • Walki w 1945 r.
Renowacje zabytków • Biografie znanych osób • Zasłużeni dla Oleśnicy • Artyści oleśniccy
Autorzy • Rysowali Oleśnicę • Fotograficy • Wspomnienia osadników • Mapy
Co pod ziemią? • Landsmannschaft Oels • Wydawnictwa oleśnickie • Recenzje
Bibliografia • Linki • Podziękowania • Księga gości • Dopisz się do księgi • Zauważyli nas
Alte Postkarten - widokówki • Fotografie miasta • Rysunki • Interpelacje radnych • Odeszli
Nowości • Szukam sponsora do wydania książki