Dworzec.1905 r.
Oleśnica - ważny węzeł kolejowy
Od połowy XIX w., po rozpoczęciu rozwoju kolei, powstała myśl stworzenia nowego połączenia Dolnego z Górnym Śląskiem. W 1855 r. "Towarzystwo Kolei Opolsko-Tarnogórskiej" (Oppeln-Tarnowitz Eisenbahn Aktiengesellschaft; OTE) wystąpiło do rządu Królestwa Prus o koncesję na budowę tej linii kolejowej [2].
13 listopada 1865 r. rząd Królestwa Pruskiego udzielił temu Towarzystwu koncesję na budowę normalnotorowej linii kolejowej łączącej Wrocław z miejscowością Vossowska [Fosowskie], długości 128,1 km. Zaraz po tym rozpoczęto prace budowlane. Pierwszy etap stanowiło połączenia Wrocławia (Dworzec Nadodrze) z Oleśnicą [2]. 20 maja przejechał tą trasą pierwszy pociąg próbny (wcześniej jeździły robocze) i 28 maja 1868 r. zainaugurowano przejazdy pasażerskie na tym odcinku. Wtedy oficjalnie otwarto dwa dworce - Wrocław-Nadodrze i Oleśnica (oraz inne mniejsze na tej trasie m.in. Sołtysowice).
Dworzec.1905 r.
Odtąd, dzień ten przyjmuje się za datę powstania kolei w Oleśnicy i wybudowania dworca głównego w Oleśnicy. Projektantem dworca Nadodrze był Hermann Grapow - sycowianin, absolwent gimnazjum oleśnickiego i późniejszy dyrektor ROUE. Być może, że i on był projektantem dworca oleśnickiego. Budowla wzniesiona została w nie otynkowanej cegle, co było charakterystyczne dla wielu ówczesnych budowli publicznych, nawiązujących do tradycji architektury średniowiecza. Budowa podobno trwała ok. 4 miesiące.
Dworzec wówczas pełnił także funkcje: poczekalni (III, II i I klasy), restauracji, a w niedziele i święta - również sali koncertów muzycznych. Na dworcu było także stanowisko poczty i telegrafu, sklepik, fryzjer i pucybut. Na wyższych piętrach znajdowały się mieszkania dla obsługi dworca.
Wbrew temu, co się sądzi, wraz z dworcem nie wybudowano podziemnego przejścia na perony, gdyż linia ta była jednotorowa. Na stacji, w części pasażerskiej istniały wówczas zapewne dwa tory, z których jeden służył do mijania się pociągów zmierzających w dwóch kierunkach. Drugi tor na odcinku Wrocław-Oleśnica położono dopiero przed 1886 r. Rozbudowę torowisk na peronach i budowę stacji towarowej rozpoczęto po 1870 r.
Dworzec przy końcu XIX w. Nie istnieje jeszcze zadaszenie nad peronem 1.
Na litografii z 1899 r. także nie pokazano zadaszenia, natomiast na dwóch masztach
dachowych powiewają dumnie sztandary.
Sytuacja z 1908 r. Widoczne dobudowane wcześniej (1903-1905 r.) zadaszenie nad peronem 1.
Nie istnieją jeszcze perony wyspowe oraz wejście do tunelu z peronu 1.
Pociągi na tej trasie prowadziły lokomotywy, pokazane na poniższej ilustracji. Sądząc po rysunku - jest to rozwinięcie lokomotywy produkowanej w Anglii i Francji w 1842 r. Mogła ona ciągnąć wagony z prędkością 95 - 120 km/godz. Lokomotywy te kursowały na tej trasie, jeszcze na początku wieku XX.
Lokomotywa, której serię rozpoczęto budować we Wrocławiu (późniejszym PAFAWAG-u) w 1861 r.
15 listopada nastąpiło otwarcie linii Oleśnica - Namysłów -Kluczbork i dalej do Fosowskie. W Oleśnicy miała swą siedzibę dyrekcja tej kolei (przy końcu XIX w. mieściła się w pałacyku przy ob. ul. 11 Listopada). W tym czasie już prace prowadziło "Towarzystwo Kolei Prawego Brzegu Odry" (Rechte-Oder-Ufer Eisenbahn Aktiengesellschaft; ROUE). W ten spsoób Oleśnica znalazła się na trasie kolejowej łączącej Dolny z Górnym Śląskiem.
Następnym zamierzeniem było połączenie kolejowe pomiędzy prowincjami - poznańską i śląską, a polską stolicą zaboru rosyjskiego, co miało się przyczynić do rozwoju kontaktów i handlu między Prusami i Rosją. W tym celu zamierzano wybudować połączenie kolejowe Wrocław - Warszawa (Breslau-Warschauer-Eisenbahn). Istniały dwie koncepcje tego połączenia - zwyciężyła koncepcja lansowana przez miasto Wrocław. Jej elementem miała być budowa odcinka Oleśnica - stacja graniczna Podzamcze (Wilhelmsbruck).
12.03.1870 r. Cesarz Wilhelm I zatwierdził koncesję na budowę 55-kilometrowej linii kolejowej z Oleśnicy do stacji granicznej Wilhelmsbruck (Podzamcze). Prowadzono ją etapami. Pierwszy odcinek z Oleśnicy do Sycowa oddany został oficjalne do ruchu 10.11.1871 r.
1.03.1872 r. gotowy był odcinek z Sycowa do Kępna, a 26.05.1872 r. cała linia z Oleśnicy do granicznej stacji Podzamcze (obecnie przedmieście Wieruszowa). Budowała go spółka akcyjna, na czele której stanął ówczesny sycowski pan stanowy (Standes-herr) - Calixt Biron von Curland (1817-1882). Siedzibą towarzystwa i jego urzędu był Syców. Niestety, wobec braku zainteresowania Rosji tym połączeniem - odcinek ten spełniał podrzędna rolę. Dopiero później przedłużono linię do Wielunia, Nowe Herby i dalej do Częstochowy [1].
W 1871r. rozpoczęto budowę jednotorowej linii kolejowej w kierunku na Milicz, Krotoszyn, Jarocin i dalej na Gniezno. Odcinek Oleśnica - Jarocin został zakończony 30.06.1875. .Tak długi okres budowy tej linii zapewne był wynikiem zaangażowania Niemiec w wojnę z Francją. Nie ma jeszcze jednolitego poglądu na temat daty powstania przystanku i budynku dworca Oleśnica - Rataje, leżącego na tej trasie.
W Oleśnicy nasyp toru przebiegał w pobliżu zamku oleśnickiego i przecinał tereny zamkowe (m.in. obok domu letniego - Lusthaus założonego jeszcze przez Podiebradów, za czasów Wirtembergów była to kawiarnia zwana Monplaisir). Dlatego dawny piękny widok z zamku uległ pogorszeniu. Było to możliwe, wobec braku zainteresowania książąt Brunszwickich zamkiem oleśnickim.
 |
Na nasypie pociąg w kierunku MIlicza. Zdjęcie z początku XX w. |
Budowniczym i naczelnym dyrektorem Kolei Oleśnicko-Gnieźnieńskiej (Bahn Oels-Gnesen), aż do jej upaństwowienia w roku 1884, był Wilhelm Grapow - sycowianin i absolwent oleśnickiego gimnazjum, zasłynął głównie jako projektant i budowniczy Dworca Głównego we Wrocławiu. Wywodził się z rodziny kolejarskiej i był młodszym bratem wyżej wspomnianego Hermana (grób ich ojca dalej istnieje na cmentarzu w Sycowie).
W 1910 r. rozpoczęto budowę linii kolejowej od Grabowna Wielkiego w kierunku Twardogóry, Międzyborza i dalej do Ostrowa Wielkopolskiego. Oleśnica staje się ważnym węzłem kolejowym. Miało to wpływ na rozwój miasta, a szczególnie na wybudowanie w 1911-1913 wielkich zakładów produkujących i naprawiających sprzęt kolejowy. Dzięki kolei powstały nowe miejsca pracy, rozwinęło się budownictwo mieszkaniowe, a dla potrzeb dzieci kolejarzy i pracowników zakładów wybudowano szkoły. Być może, że wtedy wybudowano podziemne przejścia na perony.
Sytuacja z 1914 r. Widoczne wejście do podziemnego przejścia na perony.
Zobacz zmiany zachodzące przed dworcem
W 1941 r. pod nadzorem Wehrmachtu rozpoczęto budowę łącznicy Łukanów - Dąbrowa Oleśnicka. Odcinek początkowy w okolicach Lucienia budowali jeńcy wojenni z obozu w Lucieniu w liczbie 400 osób. Łącznica miała skrócić czas przejazdu z Wrocławia w kierunku na Krotoszyn i Ostrów Wielkopolski (pozwalała ominąć Oleśnicę).
Wszystkie połączenia z Oleśnicy widać na mapce. Dotyczy ona 1944 r. [4].
Po wojnie
19 lipca 1945 r. następuje kolejne w historii otwarcie linii Wrocław-Nadoodrze - Oleśnica, dzięki czemu Wrocław otrzymuje połączenie z Katowicami, Łodzią i Warszawą. Nastąpiło to w wyniku odbudowy w ciągu 21 dni prowizorycznego mostu na rzece Widawie (między stacjami Wrocław Nadodrze - Wrocław Psie Pole), 92 m długiego. W ciągu następnych miesięcy most ten zastąpiony został przez most żelbetonowy.
20 sierpnia 1945 r następuje przejęcie majątku i eksploatacji kolei, mimo powątpiewań ze strony kolejarzy radzieckich. Od godz. 18.00 tego dnia - kolejarze radzieccy zostali zdjęci ze wszystkich posterunków i zastąpieni polskim personelem. Po tym wzmożony wówczas ruch pociągów - przeważnie transportów wojskowych - na wszystkich przejętych odcinkach nie doznał przerwy.
25 stycznia 1946 r. odbudowano wielki, stalowy most kratowy na Odrze, na linii łączącej Wrocław Gł. z Wrocławiem Nadodrze i wtedy Oleśnica otrzymała połączenie z dworcem głównym [5].
W III RP znaczenie kolei ulega zmniejszeniu i poszczególne linie kolejowe ulegają zamknięciu. Opisał to na ciekawej stronie oleśniczanin - Damian Burdka oraz inni pasjonaci, tam wymienieni.
28 maja 2008 r. - 140 rocznica wybudowania dworca i powstania kolei w Oleśnicy.
Literatura
1. Zielnica K. Bracia Grapow - wielcy kolejarze z Sycowa. Kwartalnik Powiatu Oleśnickiego. Nr 2, 2006
2. Lasowice Małe http://www.lasowice.eu/kolej.htm
3. Wszystko o kolei oleśnickiej - http://kolej.db.hostdmk.net Tam równiez wiele linków do stron pasjonatów dróg kolejowych i wszystkiego co na torach, i obok nich.
4. Mapa połączeń kolejowych z 1944 r. http://pkjs.de/bahn/Kursbuch1944/Teil1/map-schlesien.html
Rozkłady jazdy z 1944 r. http://pkjs.de/bahn/Kursbuch1944/Teil1/147a.jpg
http://pkjs.de/bahn/Kursbuch1944/Teil1/147.jpg
5. http://www.karkonosze.ws/odbudowa_kolei__na_dolnym_slasku_artykul_548.html
