6. Mur - parkan. Międzymurze
Wprowadzenie broni palnej zmusza do dostosowania budowli obronnych do nowych form walki i parametrów artylerii prochowej. Podobno już od połowy XV wieku restaurując uszkodzone w 1432 r. (najazd husytów) wieże i mury kurtynowe, rozpoczęto wznosić drugi - zewnętrzny pierścień obwarowań - zwany przedmurzem. Chronił on podstawę muru wewnętrznego (kurtynowego) przed zniszczeniem ogniem artyleryjskim nieprzyjaciela i uniemożliwiał stworzenie tzw. wyłomu - zawalenia odcinka muru, narażonego na dłgotrwały ostrzał.

Na początku XVI w. ten rodzaj obrony sprzeżono z aktywną obroną tworząc przed murem kurtynowym niższy mur - zwany parkanem. Pomiędzy nimi powstało międzymurze, na którym można było ustawiać armaty. W Oleśnicy budowę parkanu rozpoczęto po 1526 roku (czasy Karola I Podiebrada) w związku z zagrożeniem tureckim.

Parkan oddalony jest od muru kurtynowego o ok. 8-9 m, ma mniejszą wysokość (3-4,5 m) i mniejszą grubość (ok. 75-90 cm). Powstałe międzymurze umożliwiało umieszczenie własnej artylerii w punktach newralgicznych - np. w pobliżu bram miejskich. Było to zapewne tańsze rozwiązanie niż budowa potężnych bastei zdolnych przenieść ciężar armat wraz z amunicją. W innym przypadku mogły wystąpić trudności z umieszczeniem obronnego uzbrojenia aryleryjskiego. Parkan ponadto chronił podstawę muru wewnętrznego (kurtynowego) przed zniszczeniem ogniem artyleryjskim.

Dodano 21.05.2019 r. Uwaga. rysunek z lewej wykonano w 2003 r. oparciu o dawną wiedzę na temat umocnień. Umiejscowienie ówczesnej Bramy Wrocławskiej pozostało bez zmian. Natomiast w lewo, poza Bramę przeniesiono w XVI w. przedbramie z mostem zwodzonym. Ruch do (z) miasta nie odbywał się poprzez Bramę Wrocławską, a poprzez przedbramie. Parkan sięgał do przedbramia. Brama stała się zwykłą wieżą obronną.

Schemat rozmieszczenia muru wewnętrznego (kurtynowego) i zewnętrznego (parkanu) w okolicach dawnej Bramy wrocławskiej. Rys. autor

Przestrzeń międzymurza z niemiecka zwano "Zwinger" (w okresie pokoju używano je jako ogrody warzywne). Ten drugi pierścień murów zbudowano jedynie po obu stronach Bramy wrocławskiej. Świadczy to o największym zagrożeniu atakiem z tej strony obwałowań.

Międzymurze (Zwinger) - pas ziemi pomiędzy murem kurtynowym, a murem niskim - parkanem. Tu mogły stać armaty.

Za basteją i Domem strzeleckim widocznymi na powyższym zdjęciu - usytuowana była wieża obronna (Brama wrocławska, potem zwana oławską) rozebrana w 1868 r.

Istniejący obecnie odcinek podwójnego pasma fortyfikacji przy ul. B. Prusa, składa się z muru kurtynowego z XIV w. (pierwotna wysokość ok. 9-10 m), pasma międzymurza i parkanu (pierwotna wys. 4-5 m). Mur wewnętrzny (kurtynowy) z cegły gotyckiej o wym. 9-11/12-14/25-26 cm i wątku polskim zachowany tu do wys. 5-6 m. Odcinek muru zewnętrznego (parkanu) posiada podobną strukturę, choć cegła jest średnio nieco niższa (8-10 cm) i dłuższa (26-27 cm). Aby wybudować parkan - należało osuszyć fosę, wybudować mur, przesunąć brzeg i pogłębić fosę, a wybrany piach z fosy umieścić w międzymurzu. Przekrój międzymurza w opisywanym miejscu pokazano na poniższym rysunku. Widać na nim od lewej - fosę, niski mur (parkan) międzymurze (obecnie trawnik) i mur wysoki (kurtynowy).

Z lewej widoczny jest obecny poziom fosy i mur-parkan. W środkowej części rysynku widać poziom trawnika i aktualną wysokość muru kurtynowego. Rys. M. Przyłęcki

Istniejące obecnie pasmo międzymurza stanowi skwer trawiasty osłonięty od strony fosy (obecnie tereny rekreacyjne) ażurową prostą metalową balustradą umocowaną na koronie parkanu. W tym odcinku podwójnego pierścienia murów znajduje się Basteja - wieża artyleryjska i wykusz trójkątny. Po upadku znaczenia murów miejskich, międzymurze było wykorzystywane, jak poprzednio, na ogrody, ale i stawiano na nim budynki i zabudowania gospodarcze.

Po stronie zachodniej dawnej Bramy wrocławskiej zachował się tylko odcinek zewnętrzny pasma murów - parkan. Resztki muru kurtynowego rozebrano ostatecznie w latach 70-ych. Poniżej na prawym zdjęciu widać pozostałości muru - parkanu

Dalszy odcinek "parkanu" przylegający do muru pokazanego na prawym rysunku. Za nim z lewej strony na odległości ok. 100 m. - fosa zamku. Oba zdjęcia - autor.	Odcinek "parkanu" najbliższy byłej bramie. Mur kurtynowy - rozebrany ostatecznie w latach 70. XX w. Na zwingerze wybudowano domy. Z mapy z 1928 r. wynika, że mur kurtynowy wówczas jeszcze istniał i łączył się z domem pokazanym na rysunku z lewej.

Zdjęcie z lat 60-ych (fot. R. Niczypor), pokazujące sytuację z powyższego prawego zdjęcia.
Widoczny odcinek muru "parkanu"z uszkodzonymi przyporami.
Wyżej widoczne resztki muru kurtynowego, jako ściany tylnej garaży i komórek.

Po rozebraniu muru kurtynowego, resztki jego (widoczne wystające pojedyncze cegły i ślad w kolorze trawy nad nim) zauważalne są na zdjęciach wykonanych z górnych pięter domów stojących przy ul. Sejmowej.

Dodano. Czerwiec 2005 r.
Przy okazji wyburzenia starego magazynu-spichlerza (który miał być remontowany) został odsłonięty odcinek muru miejskiego (raczej muru oporowego) - łączący się dalej z murem - parkanem (zdjęcie poniższe prawe). Widać na nim ubytki cegieł. Nie wiadomo czy nowa budowla będzie przylegać do muru? Dla zachowania tego zabytku byłoby dobrze, gdyby odcinek muru pozostał odsłonięty. Ale z rozmieszczenia fundamentów wynikać może, że na to się nie zanosi.

1. Przyłęcki M. Mury obronne miast Dolnego Śląska. Wrocław 1966
2. Przyłęcki M. Cykl artykułów w Panoramie Oleśnickiej nr 37, 39, 41, 44, 46 z 1994 r.
3. Przyłęcki M. Najcenniejsze zabytki Oleśnicy. Zapiski oleśnickie nr 2. 1995

Od autora • Lokacja miasta • Oleśnica piastowska • Oleśnica Podiebradów • Oleśnica Wirtembergów
Oleśnica za Welfów • Oleśnica po 1885 r. • Zamek oleśnicki • Kosciół zamkowy • Pomniki • Inne zabytki
Fortyfikacje • Herb Oleśnicy • Herby księstw • Drukarnie • Numizmaty • Książęce krypty
Kary - pregierz i szubienica • Wojsko w Oleśnicy • Walki w 1945 roku • Renowacje zabytków
Biografie znanych osób • Zasłużeni dla Oleśnicy • Artyści oleśniccy • Autorzy • Rysowali Oleśnicę
Fotograficy • Wspomnienia osadników • Mapy • Co pod ziemią? • Landsmannschaft Oels
Wydawnictwa oleśnickie • Recenzje • Bibliografia • Linki • Zauwazyli nas • Interpelacje radnych
Alte Postkarten - widokówki • Fotografie miasta • Rysunki • Odeszli
Szukam sponsora do wydania ksiażki o zamku oleśnickim
CIEKAWOSTKI • ZWIEDZANIE MIASTA Z LAPTOPEM, TABLETEM ....
NOWOŚCI