Wojewódzki Konserwator Zabytków

ul. Władysława Łokietka 11
50-243 Wrocław

Dotyczy: Zainstalowania na Pomniku Złotych Godów w Oleśnicy medalionu z błędnym herbem Solms Laubach

Dr Marek Nienałtowski
(adres)
(tel)
e-mail marek@nienaltowski.net

Zainstalowano na Pomniku Złotych Godów w Oleśnicy
medalion z błędnym herbem Solms Laubach

Od ponad 20 lat szukam informacji na temat usuniętych w ok. 1945 r. 4-ch medalionów z Pomnika Złotych Godów w Oleśnicy. Nie udało się uzyskać wyraźnych zdjęć 4 medalionów. Muzeum Architektury w Niemczech nie posiada ich ilustracji w swoich zbiorach.


Rys. 1. Jedyne dostępne zdjęcie dwóch medalionów

Po długoletnich poszukiwaniach posiadam wiedzę umożliwiającą ich odtworzenie. W 2019 r. dzięki przychylności burmistrza Michała Kołacińskiego i Oleśnickiemu Budżetowi Obywatelskiemu udało mi się przeforsować wykonanie pierwszego medalionu na Kolumnę Złotych Godów (Rys 2. ) przedstawiającego w postaci płaskorzeźby parę książęcą z profilu Carla Christiana Erdmanna Württemberg-Oels i żony - księżnej Marii Sophii Wilhelminy Solms Laubach . Medalion wykonała architekt i rzeźbiarka Agnieszka Wolska .


Rys.2. Pierwszy odtworzony medalion.

Po uzgodnieniu z burmistrzem kolejne 3 projekty medalionów miałem też wykonywać w ramach OBO, co roku - jeden.

Odbiór pierwszego medalionu dokonano już za czasów rządów Burmistrza Bronsia. Zatem burmistrz J. Bronś uniemożliwił mi kontynuowanie kolejnych projektów i ogłosił, że to UM będzie dalej prowadził te prace, pomimo tego, że nikt z osób decyzyjnych w UM nie miał absolutnie żadnej wiedzy o medalionach!!! W rezultacie UM zlecił A. Wolskiej, autorce pierwszego medalionu, wykonanie kolejnego medalionu przedstawiającego herb księżnej Marii Sophii Wilhelminy Solms-Laubach.

Był to wynik niewiedzy, bowiem herbem nadrzędnym był herb jej męża - od niego należało podjąć prace. Bowiem na herbie żony powinna być ta sama postać mitry książęcej, płaszcza, tarczy herbowej i labrów. Tak jest na herbach małżeńskich. Pokazałem to na moich ilustracjach rysunków herbów Wirtembergów oleśnickich i Solms Laubach (ilustracja poniżej), które wykonałem w programie Corel Draw do moich książek historycznych i do mojej strony internetowej o historii Oleśnicy.

Pod płaszczem, widać herb małżeński. Na nim z lewej, od patrzącego, herb księcia Erdmanna, z prawej herb księżnej Marii Zofii.
Po ich umieszczeniu w dwóch medalionach herby księcia i księżnej musiałyby zachować tą samą postać mitry książęcej, płaszcza, a także jednakowy kształt tarczy herbowej, a nawet labrów, które pominąłem
Rys.3. Ilustracyjny herb małżeński - bez klejnotów. Najpierw wspólny herb, zatem rozdzielony - jak na Kolumnie Złotych Godów
 

Niestety, zleceniodawca z UM Oleśnicy o tym nie powiedział wykonawczyni, gdyż nie miał o tym pojęcia. Dlatego wykonawczyni przyjęła dowolne kształty mitry książęcej, płaszcza i tarczy, bez związku z herbem męża.

Ponadto wykonawczyni medalionu nie pokazano herbu, który miała umieścić na medalionie. Sama nawiązała kontakt z muzeum rodu Solms, skąd dostała bardzo słabe rysunki herbu Solms Laubach z 4-oma klejnotami, chociaż herb hrabiny Solms Laubach był już 3-klejnotowy. Stąd dodatkowo pojawił się jeden z zaistniałych błędów w wykonawstwie herbu.

17 listopada 2010 medalion został umieszczony na pomniku. Nie wiem, jak odbyło się przyjęcie medalionu przez UM Oleśnicy.


Rys. 4. Medalion z błędnym herbem żony księcia Erdmanna

 

Błędy w herbie żony księcia Erdmanna.

Najwięcej istotnych błędów wystąpiło w klejnotach herbu. Poniżej widać herb Solms Laubach 4-klejnotowy. Po odrzuceniu prawego klejnotu (od patrzącego) stanie się on herbem 3-klejnotowym księżnej Zofii Marii, który widać na rys. 1 po jego powiększeniu.

Rys. 5. Herb Solms publikowany w 1796 r. jeszcze z czteroma klejnotami,
ale widać dobrze prawidłowe klejnoty i prawidłowe szrafowanie

 


Rys. 6. Usunięto ostatni klejnot z prawej, aby łatwiej porównać ten rysunek z poniższym.
Widać wyraźnie z lewej strony od patrzącego hełm zwieńczony czapką turniejową
z pawimi piórami flankowanymi dwoma chorągiewkami. Kolejny klejnot
- błękitny lew stoi na hełmie - nie widać korony. Kolejny hełm jest zwieńczony
koroną, która "patrzy" prosto.


Rys. 7. Po wykonaniu odlewu - strzałkami pokazano miejsca związane z błędami.
1. Coś podobnego do wachlarza nie występuje w klejnocie herbu Solms, panów na Münzenberg. To jest całkowite nieporozumienie!!!
2. Hełm został zwieńczony koroną, której nie powinno być. Lew ma stać na hełmie. Korona chyba z błędem odlewu.
3. Lew ma głowę zwróconą w bok. Powinien patrzeć prosto . Tak patrzy na herbie 4-klejnotowym.
4. Korona z błędem odlewu, ponadto na odlewie powinna być pokazana korona analogiczna z poprzednią (jeśli ją umieszczono). Są różne.
5 . Na środkowym hełmie widać nagrodę turniejową, dlaczego pominięto ją na dwóch skrajnych hełmach? Też powinny mieć umieszczoną nagrodę.

Błąd szrafowania w tarczy


Rys.8. W polach pokazanych strzałkami powinien być srebrny lew na czarnym polu.
Wykonawczyni oszrafowała wszystkie pola tarczy za wyjątkiem tych dwóch,
na których powinna być - jak widać na herbie z prawej - drobna kratka

Wykonanie takiej kratki jest czasochłonne. Czy dlatego jej nie wykonano? W rezultacie heraldycy widzą w tych polach czarne lwy na srebrnym polu, co poddaje pod wątpliwość, że jest to herb Solms Laubach. Gdyby wykonawczyni nie użyła w ogóle szrafowania nie byłoby błędu, bo wiele herbów nie jest szrafowanych, chociaż takie herby są mniej profesjonalne.

Uwaga do tarczy.

Niepotrzebnie wykonawczyni użyła tarczę renesansową z XVI -XVII w. (wg A. Znamierowskiego) wszak mamy pokazać sytuację z końca XVIII w. i powinniśmy szukać odpowiednika wśród herbów (ale nie pieczęci) Wirtembergów.

Uwaga do mitry.

Po powiększeniu rys. 1. widać na medalionie księżnej mitrę 8-kabłąkową, natomiast wykonawczyni pokazała na medalionie mitrę 2-kabłąkową. Powinna dać przynajmniej mitrę 4-kabłąkową


Rys. 9. Mitra 2-kabłąkowa i dodatkowo z otokiem metalowym

W zwieńczeniu samej Kolumny Złotych Godów widnieje mitra 4-kabłąkowa, co wskazuje, że książę Erdmann zażyczył sobie umieszczenie na medalionie mitry bardziej okazałej

- 8-kabłąkowej - już wcześniej jej używał w wydawanych dokumentach.



Rys. 10. Mitra 8-kabłąkowa

Z lewej mitra księcia Erdmanna z 1788 r.
z otokiem gronostajowym, który najczęściej
występuje w herbach Wirtembergów.

Wnioski

  1. Herb pokazany na medalionie nie jest herbem księżnej Marii Zofii Solms Laubach ani nawet nie można go zaszeregować do jakiejś odmiany. Powinien zostać usunięty, gdyż ośmiesza Oleśnicę i Polskę. Muzeum Solms w Niemczech wie, że rozpoczęto prace nad herbem i prosili o przysłanie zdjęcia po zakończeniu prac. Zdjęcia z tak istotnymi błędami nie mogę wysłać.
  2. Urząd Miasta Oleśnicy uważa, że herb umieszczony na Kolumnie Złotych Godów jest bezbłędny, gdyż zatwierdziła go ówczesna Dolnośląska Wojewódzka Konserwatorka Zabytków. Proszę o sprawdzenie jaki rysunek herbu został zatwierdzony. Czy ten podobny do rys. 6 lub 11, czy może podobny do rys. 7. Czy na rysunku tarczy znajduje się szrafowanie w postaci drobnej kratki w miejscach pokazanych na rys. 8. Być może wykonawczyni uzyskała zgodę na wykonanie herbu, a potem widząc problemy z wykonaniem herbu w uzgodnionym terminie - uprościła go znacznie w trakcie wykonania rzeźby? Inaczej trudno sobie wyobrazić tę zmianę.
  3. Niżej pokazałem herb, który mógłby być podstawą wykonania herbu z medalionu. Pominąłem labry, które mogła samodzielnie dorysować wykonawczyni.









  4. UM Oleśnicy nie zwrócił się do mnie o wykonanie projektu medalionu i nadzorowania wykonawstwa. Wtedy nie byłoby problemów. Ale byłem u burmistrza Bronsia na czarnej liście i nie można było nikomu z UM Oleśnicy ze mną się kontaktować.
  5. Należy jeszcze umieścić dwa medaliony na Kolumnie Złotych Godów. UM Oleśnicy, nie zamierza zlecić ich wykonania od czterech lat. Burmistrz Bronś ogłosił, że "replik medalionów nie można wykonać, bo nie są znane informacje na nich przedstawiane". Nie jest to prawda - znam te informacje i mógłbym przedstawić projekty medalionów. Należy wykonać brakujące medaliony.
  6. Zastosowane nazewnictwo heraldyczne oparte jest na Znamierowski A., Wielka księga heraldyki, Warszawa 2008

Co pisałem na mojej stronie internetowej www.olesnica.org o Kolumnie Złotych Godów i błędach w medalionie z herbem księżnej Marii Zofii.

https://olesnica.org/Kolumna_zlotych_godow.htm

https://olesnica.org/Kolumna-pierwszy-medalion.htm

https://olesnica.org/medalion_solms.htm

https://olesnica.org/Medaliony_koniec.htm

Ewentualnie wpisać Kolumna Złotych Godów+nienałtowski

Jaką dostałem odpowiedż od WKZ