O nie spełnionych marzeniach księcia Henryka Wacława Podiebrada i miłości wyrażonej w medalu

Pierwsze małżeństwo z Anną Magdaleną
Pierwsze małżeństwo księcia było typowe, czyli dynastyczne, oparte na umowie małżeńskiej. On 23. latek, ona 13. letnia kandydatka na żonę. Nie wiadomo czy ją widział, czy tylko oglądał namalowany obraz. Kiedy Anna Magdalena skończyła 15 lat doszło do zaręczyn. Po dwóch latach odbył się ślub i pokładziny. On, po śmierci ojca Karola II był już oficjalnie księciem bierutowskim. 1 maja 1618 r. Henryk Wacław ostatecznie przeniósł swą rezydencję do Bierutowa, gdzie zamek książęcy wyremontował i rozbudował, aby zamieszkać w nim ze swoją młodą żoną.


Widok zamku bierutowskiego za czasów Wirtembergów
Wg rysunku Fendricha Chrystiana.

Z tej okazji nakazał wybić w 1618 r. poniższy złoty medal (4 dukaty, waga13,3 g). Razem z bratem w latach 1619-1623 biją złote i srebrne talary oraz monety krajcarowe. Książę był znawcą i miłośnikiem muzyki. Na jego dworze od 1625 r. muzykiem nadwornym (prowadzi kapelę dworską oraz chór) jest Matthäus Appelles von Löwenstern.

Jednocześnie książę - nie lubiący zgiełku zamkowego - buduje w Zbytowej mały dworek, w którym chce spędzać chwile wolne od obowiązków książęcych. W tym roku zaczyna się wojna trzydziestoletnia, która zaprząta głowę księcia, jako męża stanu. Pamięta jednak, że aby podtrzymać ciągłość rodu musi mieć syna i do tego usilnie dąży. Niestety Anna Magdalena okazuje się być bezpłodna i chorowita. Książę bezsilny wobec zaistniałej sytuacji, całkowicie poświęca się obowiązkom - niemal całe swe dojrzałe życie spędza na wojnie trzydziestoletniej.

W 1619 r. przewodniczy delegacji Stanów śląskich na obradach w Pradze. 25 października 1623 r. został cesarskim komisarzem wojennym na Śląsku, 30 listopada 1623 r. cesarskim radcą, 3 stycznia 1629 r. (podaje się i inną datę) namiestnikiem Górnego i Dolnego Śląska. Tytulatura księcia: Henryk Wacław, Świętego Cesarstwa Rzymskiego Książę, Książę ziębicki na Śląsku, oleśnicki i bierutowski, Hrabia kłodzki, Pan na Śternberku, Jeviśovicach i Międzyborzu, cesarski radca wojenny, komornik, namiestnik i generalny komisarz wojenny na Górnym i Dolnym Śląsku. Z powodu tych tytułów i wynikającego z tego splendoru był nazywany Małym Cesarzem. Cieszył się zaufaniem trzech kolejnych cesarzy: Macieja, Ferdynanda II i Ferdynanda III.

Kiedy książę spędzał czas na polach bitewnych, we Wrocławiu i cesarskim dworze - Anna Magdalena, ciągle chorowała. Umarła 20 sierpnia 1630 r. w 29. roku życia. Pogrzeb odbył się 22 października 1630 r. w kościele parafialnym w Bierutowie (jej trumna nie została przeniesiona do krypty Podiebradów w Oleśnicy).

Od tego czasu książę prawie wcale nie odwiedza swoich posiadłości (od 1630 r. w Bierutowie okresowo stacjonują Szwedzi). Honory domu w Bierutowie pełni jego niezamężna siostra Barbara Małgorzata. Książę mieszka w pałacu książąt oleśnickich we Wrocławiu, na dzisiejszej ul. Wita Stwosza i poświęca się działaniom dyplomatycznym zmierzającym do zakończeniu wojny 30 letniej wyniszczającej Śląsk. Po podpisaniu pokoju praskiego w 1635 r., książę w imieniu cesarza, z okien swojego pałacu, przyjął hołd stanów śląskich. Następnie książę niemal jak bohater, wracał do domu.

Drugie małżeństwo z Anną Urszulą
Stęskniona siostra wraz całym dworem, wyszła bratu na spotkanie pół mili przed Bierutów i w lesie nastąpiło wzruszające powitanie. Wśród witających zapewne była 19 letnia dwórka Anna Urszula von Reibnitz - córka szlachcica. Musiała mu się spodobać i zapewne ponownie pomyślał o spełnieniu swojego marzenia, jakim było posiadania syna - kontynuatora rodu. 26 sierpnia 1636 r., nie bacząc na konwenanse, pojął ją za żonę. Cichy i skromny ślub odbył się w Zbytowej. Już po kilku miesiącach dowiaduje się o błogosławionym stanie swojej młodej żony i pełen szczęścia każe wybić z tej okazji medal.

Medal

W katalogu domu aukcyjnego, został opisany jako "Medal pośmiertny księcia Henryka Wacława". Jednak data podana na medalu (1636 r.) różni się od daty śmierci. Dlatego sądziłem, że może to być medal związany ze ślubem i/lub radosną informacją o brzemiennej żonie. Nie znając łaciny i symboliki przedstawionej na rewersie medalu, poprosiłem historyka sztuki dra Piotra Oszczanowskiego (znawcę również zabytków oleśnickich) o opinię. Oto ona:

"... medal ten nie ma nic wspólnego ze śmiercią księcia. Inskrypcja głosi bowiem, że "Wystarcza mi Łaska Twoja Panie" i odnosić musi się do Błogosławionego przez Boga (reprezentowanego na rewersie medalu przez Ducha Świętego) i ukoronowanego (to symbolizuje korona) afektu miłosnego (to z kolei ilustruje serce). Ową nagrodą może być - bo to wszak przejaw szczególnej Bożej Łaski - narodzenie lub spodziewanie się potomka. I tylko tak i wyłącznie tak należy interpretować ten medal - jest on dowodem radości życia, a nie rozstania z nim." Opinia specjalisty (serdecznie dziękuję !) potwierdza więc przypuszczenia oparte tylko na analizie dat i faktów.

Drugi medal
Książę musiał rozwiązać jakoś problem dziedziczenia księstwa przez ewentualnego syna, zrodzonego ze szlachcianki. Napisał więc prośbę do cesarza Ferdynanda II i ten dyplomem czeskim datowanym w Ratyzbonie 16 stycznia 1637 r. podniósł szlachecką żonę swego zasłużonego książęcego wasala do godności księżny Świętego Cesarstwa Rzymskiego na Bierutowie. Z tej okazji książę prawdopodobnie nakazuje ponowne wybicie medalu, aby wszystkim, komu trzeba, stało się to wiadome. Na napisie otokowym rewersu medalu napisano " Anna Ursula V(on) G(otes) G(naden) H(erzogin) Z(u) Berns(tadt) U(nd) H(erzogin) Z(u) M(unsterberg). Tak więc na medalu napisano, że jest księżną na Bierutowie i Ziębicach.


Na medalu z lewej: książę Henryk Wacław, z prawej: już księżna Anna Urszula.
Uzyskanie skanu tego medalu zawdzięczam Piotrowi Kalinowskiemu. Dziękuję.

Zawiedzione nadzieje i śmierć
Byłby więc syn księcia bez przeszkód formalnych, dziedzicem księstwa bierutowskiego i zatem całego oleśnickiego. Niestety, 6 lipca 1637 r. w Bierutowie żona powiła córkę. Nadano jej imię Anna Elżbieta (jak to było w zwyczaju - pierwsze imię otrzymała na cześć matki a drugie dla pamięci babki ojczystej).

Książę nie zrażając się przeciwnościami losu (raczej genom - Podiebradowie mieli najczęściej więcej córek niż synów), stara się, aby jego żona ponownie była brzemienna. Nie tylko problemy dziedziczenia są jego zmartwieniem - stara się zapewnić mieszkańcom księtwa bezpieczeństwo przed nadmiernymi grabieżami wojsk cesarskich, dba o rozwój księstwa. Temu m.in. służyło nadanie praw miejskich osadzie targowej Międzybórz.

Nie wiadomo czy książę dowiedział się o kolejnym błogosławionym stanie swojej małżonki - bowiem zmarł 21 sierpnia 1639 r. w Zbytowej. 26 sierpnia zwłoki tymczasowo złożono w zakrystii kościoła parafialnego w Bierutowie.

Wytęskniony, syn-pogrobowiec urodził się 7 listopada 1639 r. na zamku książęcym w Bierutowie, jako martwy. Była to wielka tragedia i dlatego księżna, jak i brat Henryka Wacława otrzymywali liczne oznaki współczucia. Zwłoki syna, któremu nawet nie nadano imienia, pochowano obok ojca tymczasowo spoczywającego w zakrystii kościoła parafialnego w Bierutowie. 30 października 1641 r. szczątki ojca i jego pogrobowca, przewieziono do Oleśnicy i tam uroczyście pochowano w krypcie książęcej kościoła parafialnego.

Zły los dosięgnął również pierwszą córkę księcia Annę Elżbietę, która zmarła jako prawie pięcioletnie dziecko 28 stycznia 1642 r. we Wrocławiu. Pochowana została 11 marca w krypcie książęcej w Oleśnicy.

Wraz z jej śmiercią, brat księcia - Karol Fryderyk, panujący na Oleśnicy został panem całego księstwa oleśnickiego - w wyniku czego zostało ono ponownie zjednoczone. On również nie doczekał się męskiego potomka, wskutek czego zakończyło się w Oleśnicy panowanie sławnego rodu Podiebradów, potomków króla Czech - Jerzego Podiebrada

Księżna Anna Urszula, wdowa po Henryku Wacławie, do 1648 r. zabiegała u księcia Karola Fryderyka o zapewnienie jej środków utrzymania, zgodnie ze wcześniejszymi umowami. Jej wdowią siedzibą pozostał dworek w Zbytowej, gdzie zmarła 1 stycznia 1658 r. Została pochowana 29 stycznia bez żadnych splendorów w zakrystii kościoła zamkowego w Bierutowie. Był to już czas panowania Wirtembergów.

Literatura
Głogowski S. Genealogia Podiebradów. Gliwice 1997

Od autora Lokacja miasta Oleśnica piastowska Oleśnica Podiebradów Oleśnica Wirtembergów
Oleśnica za Welfów
Oleśnica po 1885 r. Zamek oleśnicki Kościół zamkowy Pomniki Inne zabytki
Fortyfikacje Herb Oleśnicy Herby księstw Drukarnie Numizmaty Książęce krypty
Kary - pręgierz i szubienica Wojsko w Oleśnicy Walki w 1945 roku Renowacje zabytków
Biografie znanych osób Zasłużeni dla Oleśnicy Artyści oleśniccy Autorzy Rysowali Oleśnicę
Fotograficy Wspomnienia osadników Mapy Co pod ziemią? Landsmannschaft Oels
Wydawnictwa oleśnickie Recenzje Bibliografia LinkiZauważyli nas Interpelacje radnych
Alte Postkarten - widokówki Fotografie miastaRysunki Odeszli

Szukam sponsora do wydania książki o zamku oleśnickim
CIEKAWOSTKI ZWIEDZANIE MIASTA Z LAPTOPEM, TABLETEM ....
NOWOŚCI