Zarys rozwoju poczty w Oleśnicy

Oleśnica leżąca na trasie Warszawa-Wrocław musiała stać się punktem przystankowym dla powstającej współczesnej poczty. Wspomina się o istnieniu trasy pocztowej Warszawa-Drezno już za czasów króla Jana Sobieskiego (układ pomiędzy Polską, Saksonia i Austrią). Wzmiankuje się, że w 1684 r. istnieje w Oleśnicy stacja z jednym poczmistrzem dla karety pocztowej na trasie Wrocław - Warszawa, kursująca dwa razy w tygodniu. Po wstąpieniu na tron polski Augusta II Sasa znaczenie tej trasy wzrasta, powstaje poczta polsko-saska. Największe znaczenie uzyskuje ta trasa po 1706 r., za panowania Króla Polski i Elektora Saskiego Augusta III Mocnego. Oleśnica staje się punktem pocztowym dla linii dyliżansowej Drezno-Warszawa.Do zorganizowania połączeń powołano znanego kartografa Adama Fryderyka Zürnera. Dokonał on pomiaru drogi, wybierał miejscowości na punkty przystankowe, domy na budynki pocztowe oraz wyznaczał miejsca usytuowania słupów milowych, pół i cwierćmilowych (mila wówczas liczyła od 7513 do 9062 metrów) oraz słupów dystansowych. Te ostatnie, stawiano przy wjazdach do miasta, wskazywały one odległości do kolejnych punktów pocztowych. W 1735 roku wzmiankuje się oleśnickiego cesarskiego pocztmistrza Johanna Wintera, który przyczynił sie do budowy kościoła katolickiego w Oleśnicy. Czyli istnieje w mieście stacja cesarskiej (austriackiej) poczty.

Bezpośrednia przyczyną zainteresowania się historią poczty było podobieństwo słupa dystansowego do Pomnika Kombatantów. Sądziłem, że były pomnik Friedensdenkmal 1866 został wykonany ze słupa dystansowego. Był to błędny trop.

Po śmierci Augusta III zaprzestano znakować trasę Drezno-Warszawa takimi słupami. Zachowały sie one głównie na terenie Saksonii. Obecnie są rekonstruowane (przykład z Drezna) i herb Królestwa Polskiego (obok saksońskiego), na nich wiszący, przypomina Niemcom o dawnej wspólnej historii.

Przy końcu XVIII wieku Oleśnica jest już ważnym węzłem komunikacyjnym. Przez miasto biegnie linia dyliżansowa z Wrocławia do Warszawy. Na niej kursują w tygodniu dwa dyliżansy i dwa razy kursuje posłaniec konny. Jeden kurs tygodniowo odbywa się dyliżansem na linii do Kluczborka przez Bierutów i Namysłów. Dwa razy posłaniec pieszy przenosi listy do Twardogóry przez Dobroszyce i do Trzebnicy.

Na początku XIX w. każde miasto powiatowe posiadało urząd pocztowy - także i Oleśnica (w 1856 r. nazywana była królewskim urzędem pocztowym w Oleśnicy). Początkowo przyjmowano, że urząd miał się mieścić przy wjeździe do miasta. Posiadał on także zajazd dla pasażerów, miejsce na postój dyliżansów i furgonów pocztowych, stajnie i miejsce dla zmiennych koni. Czyli taki budynek i i jego zaplecze zajmowały stosunkowo duży obszar.

Dyliżans (omnibus) kursujący na trasie Oleśnica - Bierutów - Namysłow - Kluczbork. Zapewne w tym czasie (1850-68) kursował już codziennie.
Jak widać przewoził także żołnierzy z jednostek stacjonujących w tych miastach. Obok koni stoją w ubiorach służbowych pracownicy pocztowi - woźnice (kobieta i żołnierz siedzący na ich miejscu to tylko pozowanie do zdjęcia). Źródło: OH nr 4/1991

Nic jeszcze nie wiadomo o miejscu usytuowania budynku poczty w XVIII w. Prawdopodobnie była ona w miejscu, gdzie istniała w XIX w. Widać ją na poniższej grafice A. Grogera.

Źródło: http://www.herder-institut.de/bilder_katalog/bilder_haselbach/P%203199%20AUS12.jpg

Budynek poczty widoczny jest na powyższej litografii z 1862 r., jako pierwszy z prawej. Zapewne z tyłu budynku znajdowały się inne pomieszczenia. Już na mapie z 1882 r. budynku tego nie ma. Na jego miejscu znajduje się budynek pokazany niżej (mapa ta była używana najpewniej przez osoby zajmujące się budownictwem urzędów pocztowych - stąd zaznaczone na niej miejsca starej i projektowanej poczty).

Budynek poczty oznaczony niebieską kredką leżał przy ul Matejki 13. Z tyłu znajdowały się pomieszczenia pomocnicze.

Zapewne ten budynek w dobie przewozów kolejowych już nie spełniał swojej roli. Powstała potrzeba wybudowania nowej poczty. Wybrano działkę przy obecnej ul.3 Maja 51/52. Jednocześnie przewidziano nowe ulice - obecną ul. Sienkiewicza i ul. Pocztową.

Niebieską kredką pokazano zarys działki pod pocztę, a czerwoną - projektowane ulice. Zaznaczenia te wykonano po 1882 roku. Przewidziano rozszerzenie ul. J. KIlińskiego.	Na wycinku mapy z 1939 r. pokazano działkę zajmowaną przez pocztę, pomiędzy Magazinstrasse (J. KIlińskiego)i Wilhelmstrasse (H. Sienkiewicza).

Bajkowy budynek poczty. Podczas remontu w 1964-66 r. (inne dane po 1972 r.) pokazane ornamenty zostały skute.

Jeszcze nie dotarłem do wiarygodnych danych o dacie rozpoczęcia i zakończenia budowy poczty. Być może, że nastąpiło to na przełomie pomiędzy 1889-1895 r. Zdjęcia (rysunki) poczty pojawiły się dopiero w 1898 r. wraz z pojawieniem się widokówek.

Borcz Z. Polskie poczty. Ossolineum.1992
http://www.euroopera.org/dzialania/projekty/1-sup-dystansowy-w-zgorzelcu
http://mitglied.lycos.de/Postmeilensaeulen/saeulenarten.html
http://www.familienarchiv-papsdorf.de/pdf-dateien/meilensteine.pdf
http://www.infobitte.de/free/lex/wpdeLex0/online/d/di/Distanzsaeule.htm