Wstęp
Znaczną pomoc w uzupełnieniu zbioru medali i monet związanych z księstwem oleśnickim uzyskałem od Piotra Kalinowskiego (serdecznie dziękuję) autora katalogów monet, rozprowadzanych na Allegro i publikowanych także w internecie.

Obecnie nie mam żadnej lub tylko niewielką informację o wielu przedstawianych medalach. Z czasem, do każdego z nich dodam opis historyczny. Jeśli ktoś z czytellników zechce pomóc w tłumaczeniu tekstów łacińskich - prześlę ilustracje medali w większej rozdzielczości.

Medale Podiebradów - książąt ziębicko-oleśnickich

Medal poświęcony Karolowi I z 1525 r.

Medal Karola II z 1591 r. Wykonany z miedzi. 3 odmiany


Przyjmuję, że jest to medal, ważny dla historii księstwa oleśnickiego i Podiebradów.
Natomiast w katalogach jest opisany jako moneta - dlatego figuruje w dziale Monety oleśnickie.

Henryk Wacław z żoną Anną Urszulą. 1637 r. Zapewne medal poświęcony jest nadaniu Annie Urszuli godności księżnej Świętego Cesarstwa Rzymskiego na Bierutowie. Zobacz historyczna interpretacje medali Henryka Wacława

Medal złoty księcia Karola Fryderyka z 1645. Z prawej herb - przedstawiający tarczę z orłem, zapewne ziębickim, na piersi którego tarcza z herbem Podiebradów. Trudno odczytać intencję i związać datę z jakimś ważnym wydarzeniem z historii księtwa.

Poniższy medal nie został wybity przez Podiebradów (zapewne przez rodziców księżnej), ale związany jest z księciem Karolem Fryderykiem

Anna Zofia księżniczka Sachsen-Altenburg - pierwsza żona Karola Fryderyka.
Napisy na medalu: Av: ANNA SOPHI:G.M.Z.BHZ Rv: EN DIEU MON ESPERANCE  EN TOUTE ADVERSITEZ 1618 (W Bogu moja nadzieja w każdej przeciwności - tłum. Elżbieta Nienałtowska. Paryż). Wymiar medalu: 44 x 36 mm. Grubość od 1 do 3 mm. Waga: 15 g. Anna Zofia (ur. 3.02. 1598. Torgau. Córka Fryderyka Wilhelma I, księcia Sachsen-Altenburg i Anny Marii). Wyszła za mąż za Karola Fryderyka Podiebrada 24.11.1618 r. w Oleśnicy. Zmarła 20.03.1641 w wieku 43 lat w Oleśnicy.

Medale książąt wirtembersko-oleśnickich

Najbardziej znanym medalierem książąt wirtemberskich z pierwszej linii śląskiej był Jan Neidhardt

Medal z 1659 na zamówienie księcia Sylwiusza Nimroda (1622-1664)

Medal owalny złoty o wadze 71/2 dukata projektu D. Vogt z popiersiem Sylwiusza. Na rewersie scena związana z przodkiem Eberhardem Brodatym, który dla hrabiów wirtemberskich uzyskał tytuł książęcy.

Medale na zamówienie księcia Sylwiusza Fryderyka (1651-1697)

Medale z okazji ślubu Sylwiusza Fryderyka i Eleonory Karoliny (Charlotty) Mompelgard.

Srebro, śr 45 mm, waga 38,15 g, Awers: głowa księżnej na wprost, wokół napis ELEON.CHARL. D. G. DUC.WT. &CAST. ISIL. 0LSN.COM.M. &COLL. D. I. Öt.F. &M. Rewers: zwierciadło wklęsłe na stole, promień słońca pada na postać kobiety na obrazie, powyżej napis: RECIPT & KEDDIT IGNEM. Pod stołem sygn.: I N. Inskrypcja na krawędzi: imię księcia i data ślubu 11. Aug. 1672

Z lewej popiersia pary książęcej

Medal z 1677 r. poświęcony 5-leciu panowania Eleonory Karoliny Mompelgard.

Autor J. Neidhardt. Średnica 55 mmm, waga 75,25 g

Medal o nieznanej intencji

Rzadki przypadek - medal wykonany przez dwóch oleśnickich mincerzy Johanna Neidhardta i Samuela Pfahlera. Na awersie popiersie Sylwiusza Fryderyka autorstwa J. Neidhardta (widoczne inicjały JN) 1676 r., popiersie księcia w zbroi i dużej peruce, z głową zwróconą na wprost. Napis w otoku - Sylwiusz Fryderyk z bożej łaski książe Wirtembergii, Tec i na Śląsku Oels. Rewers: Napis w otoku SI DEUS PRO NOBIS, QUIS CONTRA NOS (Bóg jest z nami, któż przeciw nam!), poniżej pod mitrą książęcą herb Wirtembergów niesiony przez anioły, napis na szarfie - Olsna in Silesia. W centrum weduta Oleśnicy, niżej data 1676, Inicjały mincerza Samuela Pfahlera - SP, srebro, śr 47 mm, waga 34.40 gram. Dziękuję za konsultację Panu Janowi Węcławskiemu z Warszawskiego Centrum Numizmatycznego.

Medal z okazji 200 lecia uniwersytetu w Tubingen - 1677 r.

Książę polecił wybić medal dla przypomnienia dwustulecia założenia uniwersytetu w Tybindze przez swego przodka Eberharda Brodatego, który dla hrabiów wirtemberskich uzyskał także tytuł książęcy.

Kształt - owal. Materiał - srebro. ciężar 15,53-16,32 g. Wymiary 38 x 32 mm + ucho. Awers: popiersie księcia Sylwiusza Fryderyka w bogatej zbroi, przepasany antyczną szarfą (togą) i w dużej peruce. Napis w otoku SYLVI(US) FRID(ERICUS) D(EI) G(RATIA) DUX WURTEMB(ERGENSIS) TEC(CENSIS) IN SIL(ESIA) OLS(NENSIS. (Sylwiusz Fryderyk, z łaski Bożej księże wirtemberski z Tecku i na śląskiej Oleśnicy). Pod spodem inicjały IN - Johanna Nieidhardta.

Revers: Pod promieniami słonecznymi ręka Boża z obłoków podaje koronę książęcą. Niżej na poduszce berło otoczone gałązkami oliwnym. Napis w otoku w dwóch wierszach EBERHARDUS BARBATUS EX UTROQUE IMMORTALIS - DER HATT DIE HERZOGS WURDE BRACHT 1495. 21. JULI UND TUBINGEN BERUHMT GEMACHT 1477. 3. JULI. (Eberhard Brodaty podwójnie nieśmiertelny - 21 VII 1495 r. uzyskał tytuł książęcy, a 3 VII 1477 r. uczynił Tybingę sławną). Pod poduszką napis OLS, SILESIORUM. 1677

Inny medal owalny o jeszcze nieznanej intencji z 1677 r.

Awers jak wyżej. Medal owalny 32 x 41 mm. waga 17,17 g. Na rewersie herb księtwa wirtembersko-oleśnickiego

Medal nierozpoznany.

1686 r. Prawdopodobnie poświęcony zwycięstwu pod Wiedniem.

Medal nierozpoznany

1682 (7?)r. Być może, że to teść i teściowa Sylwiusza Fryderyka - Admirał Coligny i Cometissa de Coligny

1687 r.

 

Medale na zamówienie księcia Chrystiana Urlyka I (1652-1704)

W Muzeum Medalierstwa (gablota I) znajduje się medal Chrystiana Urlyka, srebro, dwustronny, bity, śr. 53,6 mm

Medale zaślubinowe

Pierwwszy ślub. 13.03.1672 r. z Anna Elżbietą córką Chrystiana II, księcia von Anhalt- Bernburg. Pierwsza małżonka zmarła 3.09.1680.

Na awersie popiersia pary książęcej.

Drugi ślub 27 10. 1683 r. z Sybillą Marią córką Chrystiana I, księcia von Sachsen- Merseburg. Druga małżonka zmarła 19.10. 1693

Srebro, śr. 34,5 mm, waga 17,51 g, Awers: popiersia pary w prawo; wokół napis: CHRISTIAN. VLR. SIBYLLA.MARIA.1683.D.21.OCT. Rewers: kapłanka i kapłan leją olej na ołtarz z płonących serc, poniżej sygn. I N; wokół napis: SIC MIHI IUCUNDIS ADOLESCUNT IGNIB, ARAE. W Muzeum Medalierstwa. Gablota I. Dobrze widoczne napisy

Trzeci ślub 7. 12. 1695 r. z Zofią Wilhelminą córką Ennona Ludwika, księcia wschodnio-fryzyjskiego. Trzecia żona zmarła 4.02. 1698 r.

Czwarty ślub 6.12.1700 r. z Zofią córką księcia Gustawa Adolfa, księcia von Mecklenburg-Gustrow. Z tej okazji wybił monetę dukatową. Czwarta żona zmarła 7.06. 1738. Przeżyła męża o 34 lata.

Na awersie popiersia Christiana Ulryka i jego żony. Na rewersie herb Wirtembergów - niżej zarys Oleśnicy od strony dawnej bramy wrocławskiej. Z lewej bowiem pokazano zamek, potem pojawiają się: kościol zamkowy, ratusz, wieża ratuszowa itd. Widzimy też trzy bramy miejskie z wieżami i mostami przez fosę. Na pierwszym planie pokazano kościół św. Anny z cmentarzem i częścią przedmieścia.

Narodziny dzieci.
Chrystian Urlyk miał piętnaściorgo dzieci. Najbardziej oczekiwani byli chłopcy, jako przedłużenie rodu i następcy na stolcu książęcym. Dlatego tylko z tej okazji wybijano medale. Dwaj pierwsi Chrystian Urlyk (imiona po ojcu) i Leopold Wiktor nie przeżyli roku. Dopiero trzeci syn żył dłużej i z tej okazji wybito medale i monety.

Chrystian Erdmann urodzony 24.07.1686. Żył tylko 4 lata. Zmarł 8.07. 1689 r.

Karol Fryderyk urodzony 17.02.1690 r.

Całe księstwo prezentuje się na nim jako krajobraz (revers z prawej) z miastami (m.in. Trzebnica, Psie Pole, Oleśnica, Bierutów i inne). Nawet nie zapomniano o płynącej obok Bierutowa rzece Waide (Widawa ). Ponad tym krajobrazem widzimy gwiazdę i obok czytamy: IL LUXIT = ona wyszła. W ten sposób symbolizowano nowo urodzonego księcia. Wielokrotnie skracany napis po łacinie brzmi: Temu Księciu i Panowi Karolowi Frydrykowi, księciu Wirtembergi, Teck, Öls i Bernstadt urodzonemu w Merseburg anno 1690, dnia 17 lutego.

Chrystian Urlyk (II) urodzony 27 01. 1691 r.

Ślub (wesele) pierwszej córki Chrystiana Urlyka I

Ślub (wesele) Luizy Elżbiety, która 17.08.1688 r. wyszła za mąż za Filipa księcia von Sachsen-Merseburg. 20 sierpnia odbyło się wesele i z tej okazji wykonano pokaz strzelania ogni sztucznych i szermierki na zamku w Bierutowie w 1688 r., co stanowiło temat medalu (na rycinie powyżej).

Ślub kolejnej córki - Zofii Angeliki 23 04.1699 r. z Fryderykiem Henrykiem, księciem von Sachzen-Zeitz

Medale okolicznościowe

Medal z okazji ukończenia studiów przez synów Chrystiana Urlyka.

Książę Chrystian Ulryk zlecił wykonanie tego medalu (przed 1704 r.) z okazji ukończenia studiów przez jego synow - Karola Fryderyka i Chrystiana Ulryka II na uniwersytecie we Frankfurcie nad Odrą i ich powrotu do domu. Popiersia obu synów są pięknie wykonane na drugiej stronie medalu. Połączenie rąk obu synów nad wizerunkiem Oleśnicy miało podkreślić ich braterstwo i zgodę. Tutaj także umieszczono herb Wirtembergów. Medal ma średnicę 43 mm i wykonany jest ze srebra.

Medal z okazji zawodw strzeleckich w 1676 r. w Oleśnicy, które wygrał Chrystian Urlyk

Medal z okazji 50 lecia urodzin Chrystiana Urlyka z 1702 r.

Medal o jeszcze nieznanej intencji

Medale pośmierterne

Chrystian Urlyk polecił wybić medal i monety pośmiertne tylko pierwszej żonie Annie Elżbiecie zmarłej 3.11.1680 r. .

Medal pośmiertny księcia Chrystiana Ulryka I. Zmarł 5.04.1704 r.

Medale na zamówienie księżnej Anny Zofii i jej syna Karola

Książę Juliusz Zygmunt nie zlecił wykonania żadnego medalu. Jego postać jest jedynie widoczna na pośmiertnym talarze wybitym w 1684 r.

Księżna Anna Zofia (1677-1726). Medal wybity w 1684 r. z okazji objęcia regencji w księstwie Trzebnickim z siedzibą w Dobroszycach (Juliusburgu) po śmierci męża. Medalier J. Nieidhardt, śr. 44,6 mm. Gablota I w Muzeum. Medalierstwa.
Napis skrótowy na awersie: D. G. Anna Zofia, Dux Würtembergensis Et Teccensis, In Silesia Olsnensis. Nata, Dux Megapolitans, Tutrix Et Gubernatrix.

Medal wybity w 1700 r. z okazji złożenia hołdu przez stany księstwa bierutowskiego regentce księżnej Annie Zofii. Średnica 34,5 mm.

Medal wybity w 1702 r. z okazji powrotu księcia Karola (1682-1745) z uniwersytetu.

Medal wybity z okazji objęcia rządów w księstwie w 1702 przez księcia Karola.

Medal wybity z okazji ślubu (20.12.1703) Karola z Wilhelminą Luizą, córką Bernarda I, ks. von Sachsen-Meiningen.

Medale na zamówienie księcia Karola Krystiana Erdmanna i jego żony

Poniżej medal wybity w 1745 r. z okazji objęcia księstwa oleśnickiego przez Karola Krystiana Erdmanna (napisy wymagają przetłumaczenia).

Średnica 32 mm, waga 10,38

Medal wybity z okazji ślubu córki ostatniego księcia wirtemberskiego z linii oleśnickiej - Fryderyki Zofii Charlotty Augusty (ur. 1751 r.) i Fryderyka Augusta, Welfa z linii brunszwicko-lüneburskiej (ur. 1740 r.). Napisano na nim: W górze - Fortes sic junguntur fortibus. Niżej - In memoriam diei festi celebrati 1768 d.6. Sept. IGH Johann Gottlieb Held z Wrocławia Średnica 43,5 mm; waga 28,5 g

Mmedal wybity na cześć zmarłej 4 listopada 1789 r. córki - Fryderyki Zofii Charlotty Augusty - żony księcia brunszwicko-oleśnickiego Fryderyka Augusta Średnica 38 mm, waga 19,9 g

Medale z okazji złotych godów Karola Krystiana Erdmana autorstwa Antona Koeniga (wg informacji z Muzeum Medalierstwa).

Medal z okazji złotych godów Karola Krystiana Erdmanna, księcia wirtembersko-oleśnickiego, 1791r., Srebro, śr. 43 mm, waga 28,10 g. Awers: popiersia małżonków w lewo; wokół napis: CARL. CHR. ERDM. H.z.O.GEB 1716 MARIA SOPH. WILH. GEB. 1721. Rewers: na podeście kolumna z koroną, napis: DEM EDELSTEIN FURSTNPAARE ERRICHTET DIES AM TAGE IHRER EHELICHEN JUBELFEIER DIE LIEBE DER STAENDE DEN 8. APRIL 1791 Medal z okazji złotych godów Karola Krystiana Erdmanna, księcia wirtembersko-oleśnickiego, 1791r., Srebro, śr. 36 mm, waga 14,68 g,. Av.: popiersia małżonków w lewo; wokół napis: CAR: CHR: ERDM: H:z W:O: GEB: 1716 MARIA SOPH : WILL: GEB:1721. Rv.: napis w jedenastu wierszach: HERZOGL. 50 JAHRIGES VERMAEHLUNGS JUBILAEUM WURDE V0N OELSNISCHEN FURSTEN BINNEN 500 JAHREN NUR EINMAHL GEFEYERT DEN 8 APRIL 1791. W Muzeum Medalierstwa Gablota I

Medal pośmiertny księcia Karola Krystiana Erdmanna. Średnica 29,5 mm, waga 7,45 g.

Medal pośmiertny (1793 r.) Marii Sophii Wilhelminy - żony księcia Erdmanna
Średnica 29,3. waga 7,45. Autorstwo Johann Gottfried Held (ojciec i syn). W Muzeum Medalierstwa, gablota II

Medal (moneta 2/3 talara) poświęcony hołdowi stanów księstwa brunszwicko-oleśnickiego 1 września 1973 r.

Literatura:

Spis medali i monet oleśnickich Olsnographia T1. s. 546 (294)

Od autora • Początki miasta • Oleśnica piastowska • Oleśnica Podiebradów • Oleśnica Würtembergów
Oleśnica za Welfów • Oleśnica po 1885 r. • Zamek oleśnicki • Kościół zamkowy • Inne zabytki
Fortyfikacje • Herb Oleśnicy • Herb księstwa • Inne herby • Drukarnie
Książęce krypty • Kary i pręgierz • Pomniki • Wojsko w Oleśnicy • Numizmaty • Walki w 1945 r.
Renowacje zabytków • Kalendarium • Biografie historyczne • Zasłużeni dla Oleśnicy
Artyści oleśniccy • Autorzy • Inni artyści • Fotograficy • Wspomnienia osadników • Mapy • Zagadki
Ciekawostki • Co pod ziemią? • Landsmannschaft Oels • Galeria • Wydawnictwa oleśnickie
Bibliografia • Linki • Podziękowania • Zobacz księgę gości • Dopisz się do księgi
Napisali o nas