Gdzie znajdowała się Wieża Oławska i jaką funkcję pełniła?

Brama Oławska zwana wcześniej wrocławską - leżała na trasie z Wrocławia przez Piszkawę i Kątną. Na tej trasie nie było żadnych znaczących przeszkód wodnych (rzek, stawów, mokradeł itp) i dlatego, ta droga mogła być wykorzystywana do przemarszów wojsk z ciężkim uzbrojeniem. Stąd mury miejskie od strony obecnej ul. 3 Maja musiały być najmocniejsze i brama prowadząca do miasta musiała być przystosowana do długotrwałej obrony. Podczas "Trwogi tureckiej" (po 1525 r.) wzmocniono foryfikacje miejskie. Wówczas to wybudowano drugi mur tzw. parkan, poszerzono i pogłębiono fosę. Zapewne też podwyższono Wieżę i dobudowano przedbramie z bramą zewnętrzną i gardzielą, osłoniętą murem ze strzelnicami (podobnie jak obecnie w zamku oleśnickim). Najpewniej wjazd do przedbramia prowadził przez most zwodzony nad fosą. Nie zachowały się żadne materiały ikonograficzne ani opisy tego węzła obronnego.

Jedyny zachowany rysunek przedstawił F.B. Werner ponad 200 lat później. Rysunek (poniższy lewy) budził wątpliwości, bowiem pokazywał wieżę (bez funkcji bramnej), do której z boku było "dostawione" przedbramie posiadające bramę zewnętrzną i wewnętrzną - prowadzącą do miasta. Ponadto przedbramie wchodziło głęboko w fosę. W związku z tym, że Werner pokazał błędnie podobną sytuacje (ponizszy rysunek z prawej) w Bramie Trzebnickiej (obecna wrocławska) - to potęgowało niewiarę. Dlatego sądziłem, że w osi obecnej ul. 3 Maja stała wieża bramna, przed nią znajdowało się dobudowane przedbramie z mostem zwodzonym.

Rozwiązanie układu Wieża Oławska-przedbramie wg. F.B. Wernera.
Rozwiązanie układu Wieża Trzebnicka-przedbramie wg tego samego autora. Na innych rysunkach pokazywał je na jednej osi i tak było w rzeczywistości.
Schematyczny rysunek przedbramia wg
J. Bogdanowskiego.

Zmieniłem swój pogląd, gdy w materiałach Instytutu Herdera w Marburgu natrafiłem na poniższy rysunek wykonany 12 maja 1866 roku, czyli 2 lata przed rozebraniem wieży. Wynika z niego, że Werner pokazał rzeczywistą sytuację. Widać, że w osi jezdni nie było wieży bramnej. Stała ona po jej prawej stronie. Wzdłuż jezdni było najpewniej rozmieszczone przedbramie, z wysokimi, grubymi murami, ze strzelnicami i podestami dla obronców.


Z lewej strony widoczny mostek nad rzeką Oleśnica. Za domami, z prawej, widoczna Wieża Oławska.

Poniżej, na widokówce pokazano to miejsce po ponad 70. latach. Widoczne budynki również nie zachowały się.


Zazwyczaj w XVIII/XIX wieku wykorzystywano stare mury obronne jako jedną ze ścian budowanego budynku. Zapewne wykorzystano jedną lub dwie ściany istniejącego w tym miejscu przedbramia. Z lewej strony widoczny jest budynek o nietypowym kształcie muru zewnętrznego, przypominający mur obronny (na mapie budynek jest wąski). Po 1960 roku, gdy rozbierano spalone mury pokazanych budynków, stwierdzono, że mury frontowe niektórych z nich pochodzą z przedbramia. Miałem w ręku zdjęcie niskiej jakości, na którym widać było te mury. Z tyłu zdjęcia znajdował się napis, że są to pozostałości przedbramia.

Na powyższy wycinek z mapy z 1880 r. naniesiono schematycznie (kolorem czerwonym) miejsce rozmieszczenia wieży i przedbramia. Jest jednak prawdopodobne, że budynek o nr 60 mógł powstać na fundamentach wieży. Wręcz z mapy wynika, że budynek o nr 60 ma analogiczną grubość ścian jak fortyfikacje miejskie. Byłby to zatem przybliżony zarys bramy oławskiej? (z rysunku wynika, że wieża miała przekrój kwadratowy). Z jego umiejscowienia wynika, że zaprzęgi konne mogły z tej ewentualnej bramy miejskiej bez problemu wjeżdżać do ob. ul. Sejmowej, a nawet B. Prusa (zazwyczaj przed bramą był plac na wymijanie się zaprzegów konnych).

Z rysunku Wernera wynika, że przedbramie było długie i wchodziło głęboko w fosę - czyli mogła to być budowla podobna do mostu. Prawdopodobnie budynek 59 i (lub) 12 miały mur frontowy wykonany z muru przedbramia.

Wnioski (przypuszczenia):